Historian Dervishi: shqiptarët, vllehët, bullgarët udhëheqën Ilindeni 1903
Historiani Nebi Dervishi thekson se dokumentet e arkivave të Stambollit, Sofjes dhe Shkupit dëshmojnë për 20 deputetë shqiptarë në Asamblenë e 60 anëtarësh dhe dy ministër ortodoksë në Qeverinë e Krushevës.
TETOVË — Historiani Nebi Dervishi deklaroi se shqiptarët, vllehët dhe bullgarët ishin pjesëmarrës kryesorë në Kryengritjen e Ilindenit të vitit 1903, ndërsa maqedonasit nuk përmenden në asnjë dokument të kohës, sipas burimeve nga arkivat e Stambollit, Sofjes dhe Shkupit.
Dervishi theksoi se qëllimi i kryengritjes ishte formimi i një shteti të përbashkët për të gjitha etnitetet, jo vetëm për popullin maqedonas si u përshkrua më vonë. "Pa shqiptarët nuk do të ndodhte kryengritja", tha ai, duke referuar kontributin e tyre gjatë 12 ditëve të luftës.
Asambla e Kuvendit të Republikës së Krushevës, e zgjedhur pas 2 gushtit, përbëhej nga 60 anëtarë me përfaqësi të barabartë: 20 shqiptarë, 20 vllehë dhe 20 bullgarë. Kjo strukturë reflekton karakterin multi-etnik të kryengritjes, dokumentuar edhe në organet legjislative të kohës.
Në Qeverinë e përkohshme të Krushevës kishin post dy ministër shqiptarë ortodoksë: Nikollë Boljari dhe Gjorgji Qaçe. Pjetër Guri shërbeu si komandant i njësisë luftarake. Të gjithë këta emra gjenden në dokumente të arkivave osmane, bullgare dhe austro-hungareze.
Historiani Dervishi vërejtën se studiuesit e kohës dhe dokumente të asaj periudhe mbështesin të njëjtën konkluzion: shqiptarët ortodoksë luajtën rol të madh në formimin e Republikës së Krushevës. Arkivat e tre kryeqyteteve ofrojnë dëshmi të vërtetshme për këtë narrativë.
Thesa e Ilindendit mbetet ngjarje e diskutueshme në historiografinë rajonale. Dëshmia e Dervishi, e bazuar në dokumente të huaja, sfidon narrativën që e atribuon meritën kryesisht maqedonasve, duke hapë hapësirë për një lexim më të plotë të kësaj pjese historie.
Burim: Tetova Sot
— Redaksia ZHURMA
