Pse serbët e quajnë 'Vidovdan' një ditë humbjeje?

PRISHTINË — Data 28 qershor shënon për serbët 'Vidovdanin', ditën kur koalicioni i ushtrive të Ballkanit, të udhëhequr nga Princi Llazar, pësoi humbje nga Perandoria Osmane në Betejën e Kosovës më 1389. Megjithëse beteja përshkruhet si konflikt mes serbëve dhe turqve, burimet historike tregojnë se në të morën pjesë princa të ndryshëm të Ballkanit, përfshirë shqiptarë, ndërsa ushtria osmane përfshinte edhe vasalë të krishterë.

Në betejë u vranë të dy liderët — Princi Llazar dhe Sulltan Murati I — ndërsa ushtritë u shkatërruan pothuajse plotësisht. Për shkak të resurseve të pakta, shumica e popujve të Ballkanit ranë nën sundimin osman, ndërsa princat shqiptarë vazhduan rezistencën, me Skënderbeun si figurën më të shquar. Serbia u bë pjesë e Perandorisë Osmane, ndërsa në Shqipëri u forcuan familjet fisnike si Balshajt, Dukagjinët dhe Kastriotët.

Historianët theksojnë mungesën e të dhënave të sakta për betejën, duke e bërë atë më shumë mit sesa fakt historik. Një nga mitet më të përhapura është tradhtia e Vuk Brankoviqit, princit serb që u tërhoq nga beteja për të shpëtuar ushtarët e mbetur. Në tregimet serbe, Brankoviqi cilësohet si tradhtar, ndërsa Milosh Obiliqi — i cili besohet se vrau Sulltan Murat I — lavdërohet si hero.

Miti i Betejës së Kosovës u shfrytëzua politikisht nga Slobodan Milosheviqi në fjalimin e tij të 28 qershorit 1989, në 600-vjetorin e betejës. Ngjarja u mbajt në Gazimestan, pak kohë pas heqjes së autonomisë së Kosovës, dhe u ndoq nga qindra mijëra njerëz. Milosheviqi deklaroi: 'Përsëri jemi para betejave dhe në beteja. Këto nuk janë të armatosura, por as të tillat nuk mund të përjashtohen', duke u interpretuar si kërcënim për luftërat që do të pasonin në ish-Jugosllavi.

Fjalimi u bojkotua nga përfaqësuesit e vendeve perëndimore dhe Kroacisë, ndërsa Turqia — si pasardhëse e Perandorisë Osmane — ishte e vetmja nga vendet e NATO-s që mori pjesë. Dymbëdhjetë vjet më vonë, në të njëjtën datë, Milosheviqi u dorëzua në Hagë për t’u gjykuar për krimet e luftës në Kosovë. Kjo ditë mbetet simbol i rëndësishëm për nacionalizmin serb, duke u festuar çdo vit si 'Vidovdani'.

Për shqiptarët, beteja ka një kuptim tjetër — ajo shënon fillimin e rezistencës së vazhdueshme kundër pushtimit osman, me Skënderbeun si simbol të kësaj lufte. Ndërkohë, në Kosovë, 28 qershori mbetet një ditë e tensionuar, ku kujtimi i fjalimit të Milosheviqit përkujton dhunën dhe luftërat e viteve '90.

Burim: Ekonomia Online, Britannica, ICTY
— Redaksia ZHURMA