Pse romani i Visar Zhitit shihet si alarm për ndërgjegjen?

TIRANË — Sociologia Orilda Kalami ka sjellë një analizë të thellë për romanin "Në kohën e britmës" të shkrimtarit Visar Zhiti. Përmes një vështrimi sociologjik, Kalami ndalet tek mesazhet e fuqishme që kjo vepër përcjell për shoqërinë shqiptare. Libri vendos në qendër dramën dhe transformimet e mëdha të fillimviteve 1990.

Romani pasqyron një periudhë tranzicioni të jashtëzakonshëm politik, ekonomik dhe kulturor. Shqipëria po shkundte nga themelet një sistem të egër dhune, propagande dhe poshtërimi njerëzor. Autori rrëfen përpjekjet e individëve për të zhdukur gjurmët e së keqes ose për të zbutur imazhin e tyre të turbullt në atë kohë.

Në mes të këtij kaosi shfaqen personazhe që dashurojnë e kërkojnë njëri-tjetrin midis ndarjesh e bashkimesh dramatike. Ndër ta spikatin Rezana duarartë dhe Gjergji i zhdukur, si dhe piktori Evgjeni me artisten Afërdita. Këto marrëdhënie njerëzore dhe dashuritë e tyre tronditëse sfidojnë rrethanat e vështira të asaj epoke.

Krahas historive të dashurisë, një rol jetik luan edhe figura e fortë e vëllait si shtyllë e familjes shqiptare. Petriti kujdeset pa reshtur për Gjergjin, ndërsa Martini i fjalëpakët qëndron si mbështetje për motrën e tij, Rezanën. Kjo strukturë familjare përballet drejtpërdrejt me sfidën e madhe të emigrimit.

Sociologia Kalami thekson se emigrimi nuk solli vetëm largim fizik, por edhe një ndarje të dhimbshme nga morali i përbashkët. Përshtatja me jetën e re përtej detit dhe humbja e jetëve në Kanalin e Otrantos kanë shënjuar ndërgjegjen tonë. Këto ngjarje nuk janë thjesht statistika të ftohta për ne.

Për shkak të izolimit, shqiptarët kapërcyen male e dete për t'u ndjerë të lirë dhe për t'iu afruar vetvetes. Rrugëtimi i tyre shoqërohet me kujtime të dhimbshme si eksodi me anije, ikjet në ambasada dhe vrasjet në kufi. Megjithatë, identiteti mbetet i lidhur me gjuhën dhe vendlindjen.

Ky roman shërben si një thirrje e fortë për të mos harruar të burgosurit dhe viktimat e diktaturës. Vepra na nxit të ngremë zërin për veten dhe të kërkojmë të vërtetën për të humburit në det. Kujtesa historike është e domosdoshme për të kuptuar rrugën që po ndjekim.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA