Pse Faik Konica denoncoi Fan Nolin te autoritetet amerikane?

BOSTON — Konflikti i ashpër personal dhe politik midis dy figurave të letrave shqiptare, Faik Konicës dhe Fan Nolit, mori përmasa të rënda diplomatike gjatë viteve tridhjetë. Studiuesi Agron Alibali, në librin e tij "Dritëhijet e një diplomati", zbulon dokumente të reja rreth këtij ballafaqimi të madh midis ish-miqve.

Sipas dokumenteve të gjetura në Arkivin Historik të Farnezinës në Itali, Faik Konica, si Ministër Fuqiplotë në Uashington gjatë viteve 1926-1939, organizoi një rrjet informatorësh për të mbikëqyrur mërgatën shqiptare. Ai e përdori këtë strukturë kryesisht për të dëmtuar kundërshtarin e tij politik, Fan Nolin.

Ky rrjet u ngrit kundër udhëzimeve të Presidentit Ahmet Zogu, i cili kërkonte që konsullata në Boston të mos trazohej me politikë. Konica e shkeli këtë urdhër, duke pretenduar se legata duhej të vëzhgonte intrigat politike dhe propagandën kriminale që gatuheshin kundër shtetit shqiptar në atë kohë.

Kulmi i përplasjes ndodhi në korrik të vitit 1931, kur Noli u rikthye në Shtetet e Bashkuara përmes portit të Nju Jorkut. Konica njoftoi menjëherë Departamentin e Shtetit se Noli kishte hyrë në vend me një emër të rremë apo me pasaportë të falsifikuar për të filluar propagandën ruse.

Ky denoncim nisi një hetim nga Zyra e Komisionerit të Imigracionit në Boston, e ndihmuar nga dy biznesmenë shqiptaro-amerikanë. Hetuesit kërkonin prova për pikëpamjet e Nolit gjatë vizitës së tij të fundit mes majit 1930 dhe janarit 1931, duke dyshuar se ai mbështeste lëvizjet e kuqe bolshevike.

Nga hetimet e autoriteteve amerikane rezultoi se nuk kishte asnjë dëshmi në shkrimet e tij te gazeta "Republika" apo në fjalimet në kishë që tregonin orientim bolshevik. Zyrtarët konfirmuan se Noli nuk bënte thirrje për përmbysje të dhunshme të qeverive që pas hyrjes në territorin amerikan.

Kjo përplasje tregon se si pozita diplomatike u shpërdorua për të përndjekur oponentët politikë në diasporë. Zbulimi i këtyre dokumenteve diplomatike ndriçon një faqe të panjohur të historisë së mërgatës sonë, duke treguar se si përçarjet politike të Tiranës u transportuan edhe përtej oqeanit Atlantik.

Burim: Shqiptarja
— Redaksia ZHURMA