Investimet e Huaja në Kosovë: Shifrat dhe Realiteti

Investimet e huaja direkte (IHD) konsiderohen motor i zhvillimit ekonomik. Por sa sukses ka pasur Kosova në tërheqjen e tyre? Të dhënat tregojnë një pasqyrë të përzier.

Vëllimi i IHD-ve

Sipas të dhënave të Bankës Qendrore të Kosovës, stoku i IHD-ve në fund të vitit 2024 ishte rreth 5.5 miliardë euro. Fluksi vjetor ka variuar:

• 2020: ~350 milionë euro
• 2021: ~450 milionë euro
• 2022: ~600 milionë euro
• 2023: ~520 milionë euro
• 2024: ~550 milionë euro (vlerësim)

Sektorët kryesorë

IHD-të në Kosovë janë të përqendruara në disa sektorë:

1. Pasuri të paluajtshme (~40%)
Diaspora ka investuar masivisht në ndërtim dhe pasuri të paluajtshme. Kjo është "investim i huaj" teknikisht, por jo prodhues në kuptimin tradicional.

2. Shërbime financiare (~15%)
Bankat e huaja (Raiffeisen, ProCredit, TEB) janë ndër investitorët më të mëdhenj.

3. Prodhim (~10%)
Fabrika të vogla dhe të mesme, kryesisht për tregun lokal dhe rajonal.

4. IT dhe shërbime (~8%)
Kompani që kanë hapur qendra zhvillimi në Prishtinë.

5. Tregtia (~7%)
Zinxhirë të shitjes me pakicë të huaj.

Origjina e investimeve

Krahasimi rajonal

Kosova qëndron prapa vendeve të rajonit në tërheqjen e IHD-ve:

• Serbia tërheq 3-4 miliardë euro/vit
• Shqipëria tërheq 1-1.5 miliardë euro/vit
• Maqedonia e Veriut ~500-700 milionë euro/vit
• Kosova ~450-600 milionë euro/vit

Pengesat kryesore

• Njohja e kufizuar ndërkombëtare
• Tregu i vogël (1.8 milionë banorë)
• Infrastruktura e pamjaftueshme
• Burokracia dhe korrupsioni
• Sistemi gjyqësor i ngadaltë

Burimet

• Banka Qendrore e Kosovës - Raportet e IHD-ve
• Agjencia e Promovimit të Investimeve (KIESA)
• UNCTAD - World Investment Report

— Redaksia ZHURMA