Nxënësit shqiptarë përkthejnë filmin 'Shoku ynë Tili' në greqisht

SELANIKU — Nxënësit me origjinë shqiptare në Mudhania të Halkidhikisë përkthyen dhe titruan filmin shqiptar 'Shoku ynë Tili' në greqisht, në bashkëpunim me Universitetin Aristotelis të Selanikut për të shkrirë stereotipet gjuhësore. Në fillim të viteve '90, me ardhjen masive të emigrantëve në Greqi, sistemi arsimor u përball me një realitet të ri. Në klasat e shkollave u shtuan fëmijët e familjeve emigrante, kryesisht nga Shqipëria, të cilët duhej të kapërcenin pengesat gjuhësore për të ndjekur mësimin në gjuhën greke.

Edhe mësuesit u përpoqën të gjenin mënyra që asnjë nxënës të mos mbetej pas. Në atë periudhë, shumëkush e shihte shumëgjuhësinë si problem që duhej zgjidhur. Sot, pas më shumë se tri dekadash, arsimi ndërkulturor në Greqi ka bërë hapa të rëndësishëm. Emigrantët janë integruar në shoqëri, por nevoja për përfshirje, respekt dhe rrëzimin e paragjykimeve mbetet po aq aktuale.

Pikërisht me këtë frymë, nxënës me origjinë shqiptare të Shkollës Profesionale (EPAL) në Mudhania, në kuadër të programit të Zonave të Prioritetit Arsimor (ZEP), ndërmorën një nismë të veçantë. Ata vendosën t’u prezantojnë bashkëmoshatarëve të tyre atdheun e dytë, Shqipërinë, duke e kthyer dygjuhësinë dhe identitetin e tyre të dyfishtë kulturor në një vlerë të çmuar.

Nxënësit Xhevair Çela, Andi Topalli, Denis Çupi, Erion Çupi, Amarildo Ndoi, Aleks Tahiri dhe Romeo Osafi, me mbështetjen e mësuesve të shkollës dhe të Departamentit të Filologjisë të Universitetit Aristotel të Selanikut (AUTH), përkthyen dhe titruan në greqisht filmin shqiptar 'Shoku ynë Tili' (1981). Përzgjedhja e filmit nuk ishte rastësore. Personazhi kryesor, Tili, është një nxënës jo shumë i zellshëm, i cili krijon vazhdimisht probleme në klasë.

Mësuesja e tij e parë kërkon largimin e tij, ndërsa mësuesja e re zgjedh ta mbështesë me mirëkuptim dhe kujdes. Përmes këtij filmi përcillen mesazhe të forta humanizmi, solidariteti dhe përgjegjësie ndaj fëmijëve që kanë më shumë nevojë për mbështetje – pikërisht ato vlera që nxënësit e EPAL-it dëshironin të sillnin edhe në shoqërinë e sotme.

Pamjet, dialogët, shprehjet e personazheve dhe konteksti kulturor i filmit ndihmuan në kuptimin e dallimeve kulturore. Për nxënësit shqiptarë që punuan në përkthim dhe titrim, projekti ishte edhe një rikthim emocional te gjuha amtare, kultura dhe kujtimet e fëmijërisë së tyre.

Profesori i Gjuhësisë në Universitetin Aristotel, Dhoris Kyriazis, theksoi se përkthimi nuk ishte thjesht një kalim i fjalëve nga një gjuhë në tjetrën, por një akt i vërtetë ndërmjetësimi kulturor. 'Përmes dialogëve, elementeve kulturore dhe referencave shoqërore, nxënësit me origjinë shqiptare u rilidhën me gjuhën dhe kulturën e tyre, ndërsa ata grekë patën mundësinë të njihnin dhe të pranonin më mirë atë që është ndryshe.

Në të njëjtën kohë, u krijua një mundësi e rëndësishme për të kuptuar ngjashmëritë dhe dallimet mes shoqërive ballkanike', tha ai. Sipas profesorit, këta të rinj 'kanë dy atdhe, dy gjuhë dhe dy kultura', duke jetuar natyrshëm mes dy botëve.

Sipas tij, shumë shqiptarë që janë kthyer në vendlindje pas viteve të jetesës në Greqi flasin greqisht, ndërsa në të folurën e të rinjve në Greqi kanë hyrë edhe elemente të shqipes, si rezultat i bashkëjetesës së përditshme. 'Shumëgjuhësia është një pasuri për çdo shoqëri. Kur shihet si vlerë e shtuar, ajo krijon ura komunikimi.

Projekti u realizua me përgjegjëse profesoren Natalia Efthimiadou, në bashkëpunim me drejtoreshën Melpomeni Kalomiri dhe filologen Irini-Maria Tzioga. Pas përfundimit me sukses të këtij projekti, EPAL-i i Mudanias dhe Departamenti i Gjuhësisë i Universitetit Aristotel planifikojnë një program pilot për krahasimin e letërsisë shqipe dhe asaj greke në klasat e integrimit.

Nisma, me titull 'Shkrirja e stereotipeve kombëtare dhe gjuhësore në arsimin e mesëm', synon të zhvillojë mendimin kritik dhe respektin për diversitetin përmes letërsisë, kinemasë dhe arteve. Nxënësit do të studiojnë vepra letrare greke dhe shqiptare për të gjetur shembuj që promovojnë miqësinë, vëllazërinë dhe respektin për tjetrin.

Profesori Kyriazis vuri në dukje se edhe mënyra se si paraqitet emigranti shqiptar në artin grek ka ndryshuar ndjeshëm gjatë tri dekadave të fundit. 'Në filmat dhe komeditë greke të viteve '90, 2000 dhe 2010, ashtu si edhe në veprat shqiptare, shihet qartë se imazhi i emigrantit shqiptar ka evoluar.

Sipas tij, këta të rinj 'kanë dy atdhe, dy gjuhë dhe dy kultura', duke jetuar natyrshëm mes dy botëve. Një shembull karakteristik është seriali 'Krushqit nga Tirana', që tregon se si ndryshojnë shoqëritë dhe perceptimet e tyre. Top Channel ka publikuar lajmin 'Historia frymëzuese e nxënësve shqiptarë në Selanik, përkthejnë dhe titrojnë në greqisht filmin shqiptar 'Shoku ynë Tili''.

Burim: Top Channel, https://top-channel.tv/2026/07/27/historia-frymezuese-e-nxenesve-shqiptare-ne-selanik-perkthejne-dhe-titrojne-ne-greqisht-filmin-shoku-yne-tili/
— Redaksia ZHURMA