Çfarë tregon libri 'L’Albania' për historinë e shqiptarëve?

PRISHTINË — Vëllimi i dytë i librit 'L’Albania', i autorit P. Fulvio Cordignano S.I., përqendrohet në veprën misionare të P. Domenico Pasit S.I. në Arkidioqezën e Shkupit, një hapësirë që përfshin Shkupin, Prizrenin, Gjakovën, Pejën, Klinën dhe Drinin e Bardhë. Vepra është një pasqyrë e gjallë e gjendjes së katolikëve shqiptarë në periudhën e fundit të sundimit osman.

Sipas autorit, kapitulli VIII, me titullin "L'opera missionaria del P. Pasi nell'Archidiocesi di Scopia (dal 1890 al 1901)", ofron më shumë sesa një kronikë misionare. Ky kapitull, i cili shtrihet nga faqja 106 deri në 228, përmban një pasqyrë të gjerë të fshatrave, familjeve, vuajtjeve dhe qëndresave të katolikëve shqiptarë. Një statistikë themelore tregon një hapësirë të madhe kishtare me vetëm trembëdhjetë meshtarë, shtatë famulli shumë të gjera dhe katër shkolla fillore — një të dhënë që shpjegon dramën e mbijetesës së besimit në këto troje.

Rrëfimi ndahet në disa etapa, duke filluar nga pesë muajt e misionit në Gjakovë e Pejë më 1890–1891, trajtimi i të fshehurve ose laramanëve, misionet në Prizren, Pejë e Gjakovë më 1893, dhe misionet "në mes të stuhive" gjatë viteve 1900–1901. Në këtë udhëpërshkrim, Cordignano përmend fshatra si Zllakuqani, Gllogjani, Nepolja, Dobërdoli e Prekorupa. Një vend të veçantë zë Novosella e Epërme, ku tridhjetë e dy familje katolike nga Fandi u mblodhën në shtëpinë e Nikollë Gjetjes, e cila u shndërrua në kishë. Përmes fëmijëve të cilëve u mësonte shenjën e kryqit, P. Pasi arrinte t'i afronte edhe të rriturit.

Libri është gjithashtu një dëshmi e rëndësishme për realitetin e përzier dhe tragjik të konvertimeve. Në Bec, misionarët hasën në ndryshimin e emrave dhe tjetërsimin fetar, ndërsa në Bardhaniq, nga trembëdhjetë familje kishin mbetur vetëm tri katolike. Pajtimi i gjaqeve, si ai i fandasit Gini në Novosellë, tregon se misioni kishte edhe një dimension të fuqishëm shoqëror, duke sjellë falje dhe garantuar paqe në komunitete të tëra. Përmes këtyre rrëfimeve, 'L’Albania' ofron një pamje të thellë në historinë e shqiptarëve dhe misionarëve katolike në Kosovë.

Burim: Fjala, https://fjala.info/veshtrim-analitik-hulumtues-studimor-dhe-shkencor-mbi-vepren-lalbania-vellimi-ii-te-p-fulvio-cordignano-s-i/
— Redaksia ZHURMA