Kush ishte At Leonard de Martino dhe si formoi At Gjergj Fishtën?

SARNO — At Leonard de Martino, françeskan arbëresh i lindur në Greçi të Kampanjës në vitin 1830, ishte misionar katolik dhe edukator që shërbeu në Shqipëri për afërsisht katër dekada. Ai frymëzoi ndjenjën e vetëdijes kombëtare.

Leonard u rrit në një komunitet arbëresh në grekën e Kampanjës, ku traditat shqiptare ruheshin përmes gjuhës dhe fesë. Pas përfundimit të studimeve te Roma, ai u dërgoi nga Vatikani në Shkodër, duke filluar një mision me synim kulturor dhe arsimor. Në këtë periudhë, ai ndoqi edhe troshanin Zadrimës, për të përhapur dijen.

Për rreth dyzet vjet, At Leonard veproi në troshat e Troshanës, në fushat e Zadrimës dhe në fshatrat përreth Lezhës, duke ndërtuar shkolla dhe duke udhëhequr mësime në gjuhën shqipe. Ai u bë i njohur si meshtar, poet, edukator dhe përhapës i kulturës, duke bashkëvepruar me komunitetin lokal dhe mbështetur nga imazhi i tij.

Një nga ngjarjet më të rëndësishme të veprimtarisë së tij ishte ndihma në hapjen e shkollës së parë italiane në Shqipëri, projekt i cili u mundësoi përfaqësimin e gjuhës dhe kulturës arbëreshe. Ai shërbeu edhe si sekretar i djalit të Prenk Pashës, Prenk Bibë Dodë, duke ndikuar në formimin e një brezi politik dhe kulturor.

Në vitet e hershme të karrierës së tij, At Leonard zbuluar talentin e Zef Ndoci, një djalosh të thjeshtë nga Zadrima, duke e udhëhequr drejt leximit dhe studimit. Ky ndikim çoi në trajtimin e një të ri, At Gjergj Fishtës, i cili, me ndihmën e Leonardit, u bë poet i njohur.

Trashëgimia e At Leonard de Martinos mbetet e gjallë në kujtime dhe festime brenda komuniteteve diasporike, veçanërisht në Shenjërin e Vatra dhe në SHBA ku Dielli boton. Përvjetori i vdekimit të tij, 12 korrik 1923, shënohet me konferenca dhe publikime që theksojnë rëndësinë e lidhjes kulturore mes arbëreshëve dhe Shqipërisë.

Ky trashëgim dëshmon se përpjekjet për kulturë dhe edukim nuk kanë kufij, duke forcuar identitetin shqiptar nëpër botë.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA