Isuf Luzaj, mendimtari shqiptar i shtypur në harresë

VLORË — Profesori Isuf Luzaj, filozof, poet, historian dhe pedagog i shquar, i lindur më 21 shkurt 1913 në Kaninë të Vlorës, ishte një kolos i mendimit shqiptar që regjimi komunist përjashtoi nga historia zyrtare për dekada. Vetëm pas rënies së komunizmit filloi rivlerësimi i figurës së tij, por akoma sot emri i tij vazhdon të jetë pak i njohur për brezat e rinj.

Pas përfundimit të studimeve në filozofi dhe letërsi në Universitetin e Sorbonës në Paris, Luzaj u kthye në Shqipëri për t'i shërbyer arsimit kombëtar. Ai dha mësim në Normalen e Elbasanit, në Liceun e Korçës dhe në Shkollën Tregtare të Vlorës; ishte intelektual me kulturë të rrallë evropiane, por edhe patriot i vendosur.

Më 7 prill 1939 ai mori armët për të mbrojtur Shqipërinë nga pushtimi italian. Në Konferencën e Mukjes mbrojti me guxim idealin e Shqipërisë etnike.

Ngjarjet politike pas Luftës së Dytë Botërore e detyruan të largohej nga atdheu në fund të vitit 1944. Si shumë intelektualë të kohës, ai zgjodhi mërgimin në vend të nënshtrimit. Fillimisht punoi në Bibliotekën e Vatikanit, më pas jetoi në Argjentinë dhe në fund u vendos në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Në Amerikë, Luzaj ndërtoi një karrierë akademike të shkëlqyer. Për më shumë se dy dekada ishte profesor dhe titullar i Katedrës së Filozofisë në Universitetin e Indianës, ku ligjëroi filozofi, letërsi dhe etikë para brezave të studentëve amerikanë.

Trashëgimia e Luzajt mbetet madhështore: rreth njëqind vëllime në filozofi, poezi, histori, romane, drama, ese dhe studime. Në to mbizotërojnë idetë e lirisë, demokracisë, moralit, edukimit dhe identitetit kombëtar. Ai besonte se intelektuali nuk duhet të jetë shërbëtor i pushtetit, por ndërgjegjja e kombit.

Shumë vepra të tij presin ende të botohen dhe të studiohen. Kombet që harrojnë mendimtarët e tyre varfërojnë shpirtërisht; kombet që i nderojnë, ndërtojnë të ardhmen mbi themelet e dijes. Isuf Luzaj është një prej gurëve themeltarë të kulturës shqiptare, e nuk është kurrë vonë t'i kthehemi atij dhe trashëgimisë së tij.

Burim: Tetova Sot
— Redaksia ZHURMA