Gjergj Fishta dhe vendi i tij në letrat shqipe

Gjergj Fishta, i lindur në vitin 1871 dhe i ndarë nga jeta në vitin 1940, mbetet një personalitet shumëplanësh i dalluar i botës shqiptare, sipas shkrimeve të botuara në gazetat «Dielli» dhe «Koha Javore». Sipas autorëve të këtyre burimeve, ai njihet si poet, gjuhëtar, shkrimtar, klerik françeskan, pedagog, politikan e publicist, i cili u bë bartës i kulturës, historisë dhe identitetit kombëtar.

Veprimtaria e tij e gjerë letrare dhe krijuese e ka vendosur atë në majën e piramidës së letrave shqipe, ndërsa studiuesit vlerësojnë se tre emrat më të mëdhenj të letërsisë sonë të traditës janë De Rada, Naimi dhe Fishta. Ndër veprat e tij spikat kryevepra «Lahuta e Malcis», e cila cilësohet nga studiues eminentë si epopeja kombëtare, ndërsa vetë autori u quajt Homeri shqiptar. Kjo vepër e madhore përcjell vlerat e larta artistike dhe tiparet më burimore kombëtare, si trimëria, burrëria, besa dhe urtësia e popullit.

Sipas burimeve të cituara, krijimtaria e Fishtës ka kaluar nëpër tri faza të ndryshme historike. Faza e parë zgjati për pesë dhjetë vjet dhe përfaqësonte lavdinë e personalitetit dhe veprimtarisë së tij. Faza e dytë u shënua nga instalimi i pushtetit komunist ideologjik ndërmjet viteve 1945 dhe 1991, periudhë gjatë së cilës ai u sulmua, u dënua dhe u rrëzua, ndërsa vepra dhe emri iu ndaluan. Sipas «Diellit» dhe «Kohës Javore», një nga aktet më të rënda të kësaj diktature ishte dhunimi i varrit dhe tretja e eshtrave të tij në lumë në muajin mars të vitit 1967. Të njëjtin fat antisemit dhe ndalimi, sipas të dhënave të publikuara, e pësuan edhe shkrimtarë të tjerë të shquar si Konica, Arapi, Prendushi, Koliqi dhe Camaj.

Pas rënies së diktaturës komuniste në Shqipëri në vitin 1991, nisi faza e tretë që karakterizohet nga vlerësimi i sërishëm i personalitetit dhe veprës së tij përmes studimeve shkencore dhe botimeve të reja. Sipas burimeve, Fishtës i janë botuar e ribotuar veprat më tepër se çdo autor tjetër shqiptar në periudhën pas vitit 1991, ndërsa mbi krijimtarinë e tij janë zhvilluar sesione shkencore dhe janë mbrojtur disertacione.

Në trajtimin e konceptit të intelektualit, autori i artikullit nënvizon se Fishta mbetet jashtëzakonisht i qartë në përkufizimin e tij. Sipas shkrimeve të referuara, Fishta ka përcaktuar se intelektuali «duhet të jetë prezent në kohën e vet, në kohën e të tjerëve që do të vijnë më pas, e të qenit prezent do të thotë të kesh kurajon të thuash të vërtetën ku dhe kur duhet, haptazi e ballazi, sado e idhët që të jetë, sado tragjike, sado e papëlqyeshme për veshët e të tjerëve».