Bujar Nishani: ushtaraku që u bë president dhe e nisi mandatin nga Prishtina

Në qershor të vitit 2012 Kuvendi i Shqipërisë përsëriti ngërçin që kishte njohur pesë vjet më parë: tri raunde votimi pa president, një opozitë që refuzonte të jepte votat e veta, dhe një afat kushtetues që po mbyllej. Në raundin e katërt shumica qeverisëse zgjodhi ministrin e vet të Brendshëm. Bujar Nishani — i diplomuar në Akademinë Ushtarake «Skënderbej», më pas jurist, deputet dhe dy herë ministër — u bë kështu presidenti i gjashtë i Shqipërisë pluraliste dhe më i riu prej tyre; një mandat që do ta niste me një vizitë në Prishtinë dhe do ta mbyllte mes përplasjes më të ashpër institucionale të tranzicionit, asaj për reformën në drejtësi.

Pse ka rëndësi

• Lindi më 29 shtator 1966 në Durrës; u diplomua në Akademinë Ushtarake «Skënderbej» më 1988 dhe në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit të Tiranës më 2004.
• Kuvendi e zgjodhi president më 11 qershor 2012, në raundin e katërt, me 73 vota — vetëm ato të shumicës qeverisëse, pa pjesëmarrjen e opozitës në votim.
• Mandatin 2012–2017 e nisi me vizitën e parë shtetërore në Kosovë dhe e mbylli në kundërshti me qeverinë për reformën në drejtësi; vdiq më 28 maj 2022 në Berlin.

Nga Akademia Ushtarake te Ministria e Mbrojtjes

Bujar Faik Nishani lindi më 29 shtator 1966 në Durrës, në një familje mësuesish me rrënjë nga Gjirokastra. Formimi i tij i parë ishte ushtarak: u diplomua në Akademinë Ushtarake «Skënderbej» në Tiranë më 1988 dhe mbeti aty si pedagog. Brezi i tij e nisi karrierën pikërisht në vitet kur ushtria shqiptare po dilte nga doktrina e izolimit dhe po kërkonte një gjuhë të përbashkët me Perëndimin — dhe Nishani u gjend në zemër të asaj kthese.

Më 1992 hyri si ekspert në Ministrinë e Mbrojtjes dhe drejtoi sektorin e marrëdhënieve me jashtë; më 1994 kaloi në Ministrinë e Punëve të Jashtme, ku koordinoi zyrën e marrëdhënieve me NATO-n; dhe nga 1996 deri në humbjen elektorale të Partisë Demokratike më 1997 ishte shef kabineti i ministrit të Mbrojtjes, Safet Zhulali. Në 1996 kreu në Kaliforni të Shteteve të Bashkuara studimet pasuniversitare për «menaxhimin e burimeve të mbrojtjes». Pas viteve të vështira të tranzicionit iu kthye shkollës si student: mori diplomën e juristit në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit të Tiranës më 2004 dhe një master në Studime Evropiane më 2005. Ky bashkim i pazakontë — akademia ushtarake, marrëdhëniet atlantike dhe e drejta — do t'i jepte më vonë profilin e një presidenti që fliste njëlloj rrjedhshëm për sigurinë dhe për kushtetutshmërinë.

Deputet, ministër i Brendshëm, ministër i Drejtësisë

Në zgjedhjet e vitit 2005 Nishani u zgjodh deputet i Partisë Demokratike për zonën e 34-t të Tiranës, mandat që e rifitoi në 2009. Karriera e tij qeveritare u zhvillua e gjitha brenda dy dikastereve që prekin drejtpërdrejt shtetin e së drejtës: ishte ministër i Brendshëm nga marsi 2007 deri në shtator 2009, ministër i Drejtësisë nga shtatori 2009 deri në prill 2011, dhe përsëri ministër i Brendshëm nga prilli 2011 deri në qershor 2012, kur Kuvendi e zgjodhi kryetar shteti. Në 2008 iu nënshtrua një ndërhyrjeje kirurgjikale për një kavernomë cerebrale dhe u kthye në detyrë brenda dy javësh — një episod që në atë kohë u lexua si tregues i një njeriu që nuk e linte postin.

Presidenti i raundit të katërt

Kushtetuta shqiptare e bën zgjedhjen e presidentit një provë për klasën politike: kërkon një shumicë të cilësuar në tri raundet e para, të cilën asnjë krah nuk e arrin vetëm, dhe vetëm më pas e ul pragun. Në vitin 2012, ashtu si më 2007 me Bamir Topin, tri raundet e para dështuan. Më 11 qershor 2012, në raundin e katërt, Bujar Nishani u zgjodh president me 73 vota — të gjitha nga koalicioni qeverisës, pa pjesëmarrjen e opozitës socialiste në votim. Betimin e bëri më 24 korrik 2012, duke marrë detyrën nga Bamir Topi.

Mënyra e zgjedhjes e shoqëroi si hije gjithë mandatin: kundërshtarët e quajtën president të një krahu të vetëm, ndërsa mbështetësit kujtonin se procedura ishte ajo që parashikonte Kushtetuta dhe se bojkoti ishte zgjedhje e opozitës, jo mangësi e votimit. Ishte, sido që të lexohet, presidenti më i ri në moshë i Shqipërisë pluraliste dhe i gjashti me radhë pas Rexhep Meidanit, Alfred Moisiut dhe Topit.

Vizita e parë: Prishtina

Presidentët e Shqipërisë e kanë pasur zakon ta nisin agjendën ndërkombëtare nga kryeqytetet e mëdha. Nishani zgjodhi ndryshe: vizitën e parë shtetërore, në gusht 2012, ia kushtoi Kosovës, ku u prit nga presidentja Atifete Jahjaga. Aty deklaroi se pavarësia e Kosovës ishte e pakthyeshme — një formulim që do ta përsëriste në çdo forum ndërkombëtar deri në fund të mandatit, përfshirë thirrjen drejtuar Kombeve të Bashkuara, më 2016, për njohjen e saj.

Ky nuk mbeti gjest simbolik. Më 2013 Nishani refuzoi të merrte pjesë në një samit rajonal sepse Serbia kundërshtoi praninë e Kosovës — një bojkot i rrallë për një president shqiptar, që e vendosi barazinë e Prishtinës mbi rehatinë e protokollit rajonal. Në nëntor 2013 i kërkoi publikisht parlamentit grek shfuqizimin e ligjit të gjendjes së luftës të shpallur më 1940 — çështje që lidhet drejtpërdrejt me trashëgiminë e Çamërisë dhe me kufirin detar. Vija e tij ishte e qëndrueshme: shteti shqiptar si zë i një kombi që nuk mbaron te kufiri i vet.

Eshtrat e mbretit dhe njëqindvjetori

Në prag të njëqindvjetorit të Pavarësisë, më 17 nëntor 2012, Nishani priti në atdhe eshtrat e Ahmet Zogut, të riatdhesuara pas 51 vjetësh nga varreza e Thiais-së në Francë, dhe e dekoroi pas vdekjes me Urdhrin e Flamurit Kombëtar, dekoratën më të lartë të shtetit. Në arsyetimin e dekretit mbreti cilësohej si figurë qendrore e historisë shqiptare, që hodhi themelet e shtetit modern me një orientim të qartë perëndimor.

Vendimi ishte i debatueshëm — vlerësimi i Zogut mbetet një nga ndarjet e vjetra të historiografisë shqiptare — por Nishani e lidhi me një ide pajtimi më të gjerë: rivarrimi pikërisht aty ku shteti njëpartiak kishte shkatërruar varrin e Nënës Mbretëreshë ishte, sipas tij, simboli i një Shqipërie që nuk urren, por nderon; që nuk harron, por i jep secilit atë që meriton. Për një muze të kujtesës kombëtare, ky mbetet akti më i dukshëm i mandatit të tij: kthimi i një trupi që historia zyrtare e kishte dëbuar.

Kohabitimi dhe beteja për drejtësinë

Pas zgjedhjeve të shtatorit 2013 Nishani i ngarkoi mandatin e qeverisë Edi Ramës, duke hapur një periudhë kohabitimi mes një presidenti të djathtë dhe një qeverie të majtë. Marrëdhënia u ashpërsua shpejt, dhe pika e përplasjes ishte drejtësia. Nishani kundërshtoi mënyrën se si po ndërtohej reforma, me argumentin se ajo duhej bërë nga gjyqtarët e jo nga politikanët; përplasjet u shumuan rreth zgjedhjes së gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë më 2016 dhe rreth disa nismave ligjore të shumicës, të cilat i ktheu ose i kritikoi hapur. Kundërshtarët e panë si frenim partiak të një reforme të domosdoshme; mbrojtësit e panë si ushtrim të rolit kushtetues të një presidenti që nuk pranonte të ishte noter i shumicës.

Mandati i tij mbaroi më 24 korrik 2017, kur detyrën ia dorëzoi Ilir Metës. Pak muaj më parë, në prill 2017, ishte bërë presidenti i parë shqiptar që kreu haxhin në Mekë.

Pas mandatit

Pas largimit nga Presidenca, Nishani u tërhoq nga jeta e përditshme politike. Vdiq më 28 maj 2022, në spitalin universitar Charité në Berlin, pas komplikacioneve të rënda pulmonare të lidhura me infektimin nga COVID-19. Ishte 55 vjeç. E la pas bashkëshorten Odeta dhe dy fëmijë, Ersin dhe Fionën.

Në vargun e kryetarëve të shtetit të Shqipërisë pluraliste, Nishani zë një vend të veçantë: nuk ishte as shkencëtari-president si Meidani e Topi, as gjenerali-diplomat si Moisiu, por një zyrtar i formuar njëkohësisht në ushtri, në marrëdhëniet atlantike dhe në të drejtën. Mbiemri i tij përsërit, gjashtë dekada më vonë, atë të Omer Nishanit, kreut të parë simbolik të shtetit komunist — një përkim emri pa lidhje të dëshmuar farefisnie, por një kujtesë se sa herë e ka ndërruar kuptimin e vet posti i kryetarit të shtetit në Shqipëri brenda një shekulli.