Alfred Moisiu: inxhinieri i bunkerëve që u bë president i pajtimit

Pak biografi shqiptare e mbajnë brenda vetes tërë harkun e shekullit njëzet aq qartë sa ajo e Alfred Moisiut. Djali i një gjenerali të mbretërisë u shkollua si inxhinier ushtarak në Moskë, drejtoi për një dekadë programin që mbuloi Shqipërinë me bunkerë betoni — simbolin më të rëndë të izolimit — pastaj u la mënjanë nga i njëjti regjim, ashtu si babai i tij. Dhe kur komunizmi ra, po ai njeri e çoi vendin drejt Aleancës Atlantike dhe u zgjodh president i pajtimit kombëtar. Nga betoni i frikës te pragu euroatlantik: një jetë e vetme e mban të gjithë udhëtimin.

Djalë i Shkodrës, bir i një gjenerali

Alfred Moisiu lindi më 1 dhjetor 1929 në Shkodër, në Mbretërinë Shqiptare të Ahmet Zogut. Ishte biri i Spiro Moisiut — oficerit profesionist që u formua nën ushtrinë e mbretërisë dhe që, gjatë Luftës së Dytë Botërore, u bë komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare. Prejardhja e vendosi Alfredin që në lindje brenda një trashëgimie ushtarake: babai kishte veshur uniformën e tre Shqipërive të njëpasnjëshme, dhe djali do të ndiqte të njëjtën rrugë, me një kthesë krejt tjetër në fund.

Pasi kreu gjimnazin në Tiranë, në vitin 1946 shteti i ri komunist e dërgoi nxënës në Bashkimin Sovjetik. Aty, në shkollën ushtarake të inxhinierisë në Leningrad (Shën Petersburg), u diplomua në vitin 1948 — një prej brezit të parë të oficerëve që regjimi i ri kishte lidhur ngushtë me Moskën.

Inxhinieri i Moskës dhe betoni i frikës

Moisiu iu përkushtua degës më teknike të ushtrisë: inxhinierisë dhe fortifikimeve. Pas viteve si instruktor në Akademinë Ushtarake "Skënderbej", mes 1952 dhe 1958 ndoqi Akademinë e Inxhinierisë Ushtarake në Moskë, dhe në vitin 1979 mori gradën doktor i shkencave ushtarake. Ngjitja e tij ishte e ngadaltë por e vazhdueshme: komandant i brigadës së urave të rënda në Kavajë (1966–1971), pastaj kreu i Byrosë së Inxhinierisë dhe Fortifikimeve në Ministrinë e Mbrojtjes (1971–1981).

Është pikërisht ky pozicion që e lidh emrin e tij me kapitullin më të rëndë të izolimit shqiptar. Nën Enver Hoxhën, doktrina e "rrethimit imperialisto-revizionist" u përkthye në një program masiv fortifikimi — bunkerizimi i Shqipërisë, dhjetëra mijëra kube betoni të derdhur nëpër fusha, kodra e bregdet. Byroja që Moisiu drejtoi ishte zemra teknike e këtij programi. Inxhinieri i shkolluar në Moskë u bë, pa e zgjedhur vetë kursin politik, ndërtuesi i simbolit fizik të frikës së regjimit.

I lënë mënjanë — si babai

Karriera e Moisiut ndoqi të njëjtin fat që kishte pësuar edhe i ati. Pasi shërbeu si zëvendësministër i Mbrojtjes (1981–1982), regjimi e shpërnguli befasisht nga qendra e vendimmarrjes në një detyrë dukshëm më të vogël — komandant i një kompanie inxhinierësh në Burrel. Ishte i njëjti model mosbesimi ndaj oficerëve profesionistë jashtë bërthamës së partisë që kishte lënë mënjanë Spiro Moisiun një brez më parë: aftësia teknike tolerohej, por autoriteti kurrë nuk i besohej plotësisht dikujt që nuk ishte krijesë e vetë regjimit.

Nga fortifikimet te Partneriteti për Paqe

Rënia e komunizmit e riktheu Moisiun në qendër — por tashmë me shenjë të kundërt. Në dhjetor 1991 u emërua ministër i Mbrojtjes, detyrë që e mbajti deri në prill 1992, në muajt e brishtë të kalimit demokratik. Më pas u bë njëri prej arkitektëve civilë të kthesës euroatlantike të vendit: në vitin 1994 themeloi Shoqatën Atlantike Shqiptare dhe u zgjodh kryetar i saj, dhe në vitin 1995 emri i tij lidhet me nënshkrimin e Shqipërisë në programin Partneriteti për Paqe të NATO-s.

Kështu, i njëjti inxhinier që kishte fortifikuar një Shqipëri të mbyllur ndaj botës, tani punonte për ta lidhur atë me aleancën perëndimore që dikur doktrina zyrtare e quante armikun kryesor. Nuk ka kontrast më të pastër në gjithë biografinë politike shqiptare të tranzicionit.

Presidenti i pajtimit

Kur më 2002 Shqipëria u zhyt në një krizë të thellë politike mes Partisë Socialiste dhe Partisë Demokratike, të dyja palët kërkuan një figurë që asnjëra frontit nuk mund ta refuzonte. Moisiu — oficer teknik, jo njeri partie, me autoritet të fituar jashtë betejave të përditshme politike — u shfaq si kandidati i konsensusit. Kuvendi e zgjodhi president më 24 qershor 2002 me 97 vota pro, 19 kundër e 14 abstenime, dhe ai e mori detyrën më 24 korrik 2002, duke pasuar Rexhep Meidanin.

Mandati i tij pesëvjeçar, deri më 24 korrik 2007, u përqendrua te forcimi i institucioneve, reforma në drejtësi dhe mbi të gjitha integrimi euroatlantik — rruga që do ta çonte Shqipërinë drejt anëtarësimit të plotë në NATO pak vite më vonë. E la presidencën duke ia dorëzuar Bamir Topit, dhe u tërhoq nga jeta e përditshme politike me profilin e njeriut që kishte shërbyer shtetin, jo fraksionin.

Harku i një familjeje

Parë nga jashtë, jeta e Alfred Moisiut lexohet si historia e vetë shtetit shqiptar në miniaturë. Babai shërbeu mbretërinë, komandoi çlirimin, dhe u la mënjanë nga komunizmi. Djali shërbeu komunizmin si inxhinieri i fortifikimeve të tij, u la mënjanë njësoj, dhe pastaj — kur historia u kthye — u bë njeriu që hapi derën drejt Perëndimit dhe u zgjodh president i pajtimit. Nga uniforma e Zogut te bunkerët e Hoxhës e deri te flamuri i NATO-s: një familje e vetme mban brenda vetes tërë kthesat e Shqipërisë së shekullit njëzet, dhe dëshmon një të vërtetë të thjeshtë — se kompetenca profesionale mbijeton regjimet që përpiqen ta zotërojnë.