Si i ruan arkiva 250 mijë emra vendesh për kujtesën shqiptare?

TIRANË — Akademia e Shkencave e Shqipërisë (ASHSH) mblodhi akademikë dhe hulumtues ndërkombëtarë në konferencën "Kur toka flet me emra – Hapësira si kujtesë", ndërsa Presidenti i Republikës Bajram Begaj mori pjesë — një prani që Kryetari i ASHSH-së, akad. Skënder Gjinushi, e cilësoi si "mbështetje për zhvillimin e shkencës".

Objekt i konferencës ishte projekti "Thirre vendin tënd", i drejtuar nga Ledi Shanku dhe Merita Bruci, me financim të AKKSHI-së dhe mbështetjen e Institutit të Antropologjisë e atij të Gjuhësisë. Sipas Gjinushit, toponimet "nuk janë thjesht emra vendesh, por bashkë me to mbartin historinë, gjuhën, natyrën e kulturën".

Arkivat e Akademisë ruajnë sot mbi 250 mijë skeda toponimesh e mikrotoponimesh, të mbledhura ndër dekada nga etnografë, gjuhëtarë, historianë, mësues, inxhinierë toke e pyjesh — dhe njerëz të thjeshtë. Projekti nuk synoi të mohojë studimet pararendëse: i bashkoi ato me metodologjitë e reja ndërkombëtare.

Duke besuar tek "shkenca e hapur", projekti u shtri në të gjithë vendin nëpërmjet një rrjeti të gjerë mësuesish, nxënësish dhe mbledhësish tradite — duke ringjallur njërën nga traditat më të bukura kërkimore të viteve '70–'80 të Akademisë. Gjinushi e cilësoi projektin "dëshmi të prirjeve kryesore të kohës".

Dimensioni pan-shqiptar ishte i shquar: projekti u shtri tej kufijve të Shqipërisë deri në Arbëri — një prej synimeve të deklaruara të ASH-së. Gjinushi e lidhi këtë me tre projektet madhore të Albanologjisë: Fjalorin e Madh të Gjuhës Shqipe, Enciklopedinë Shqiptare dhe Historinë e Shqiptarëve.

Ndërdisciplinariteti ishte boshti metodologjik: toponimet thirri gjuhësinë, historinë, arkeologjinë, botanikën, hidrikën, agronominë dhe gjeografinë. Dy studime mbi origjinën e gjuhës shqipe dhe ADN-në shqiptare — ku morën pjesë specialistë të ASHSH-së — u realizuan nga ekipe ndërdisiplinore, duke përfshirë gjenetikën dhe inteligjencën artificiale.

Gjinushi theksoi se Shqipëria ka "detyrimin të plotësojë arritjet europiane" si për numrin e kërkuesve, ashtu edhe për nivelin e financimit të shkencës në raport me GDP-në — dhe se ASHSH, si personeli kërkimor dhe komisionet, duhet të krijojë kushtet e nevojshme. Ky detyrim kërkon, sipas tij, "mirëkuptimin e ekzekutivit".

Burim: Gazeta Tema
— Redaksia ZHURMA