Çfarë merr konkretisht qytetari nga investimet strategjike?
Rildo Ngjela propozon gjashtë kushte: 40% e vlerës nga çdo projekt strategjik të mbetet me nënkontraktorët, punëtorët dhe komunitetin shqiptar.
TIRANË — Mes protestave dhe debatit publik mbi investimet strategjike, Rildo Ngjela ngre pyetjen thelbësore: çfarë merr konkretisht qytetari në këmbim? Debati është kufizuar midis dy poleve — investimi si "progres" i deklaruar, apo çdo projekt i madh si i dyshimtë — pa u ndalur tek ajo çfarë lë pas dhe kush përfiton realisht.
Zgjidhja, sipas Ngjelës, qëndron te rishikimi i ligjit për investimet strategjike sipas parimit të 40%-it: çdo investim që gëzon lehtësi burokratike e fiskale duhet të garantojë se të paktën 40% e vlerës së gjeneruar mbetet e lidhur me ekonominë shqiptare. Deri tani, parime të tilla janë lënë në diskrecionin e investitorit — pa sanksion ligjor, pa detyrim kontraktual.
Kushti i parë kërkon nënkontraktorë vendas: të paktën 40% e zinxhirit të ndërtimit, furnizimit dhe mirëmbajtjes duhet të jenë kompani që paguajnë taksa në Shqipëri. Kushti i dytë siguron fuqinë punëtore shqiptare — jo vetëm pranim i punëtorëve, por edhe kualifikim i tyre gjatë projektit, me standard të lartë shërbimi dhe paga më të larta.
Kushti i tretë lidhet me prodhimin vendas: materialet e ndërtimit dhe produktet bujqësore shqiptare duhet të zënë të paktën 40% të furnizimeve të projektit. Sipas Ngjelës, kjo do t'i detyrojë prodhuesit të planifikojnë zinxhirin e furnizimit sipas detyrimeve kontraktuale — duke krijuar qëndrueshmëri afatgjatë, jo vetëm punësim sezonal.
Kushti i katërt i drejtohet komunitetit të prekur: investitori strategjik duhet të financojë vetë të paktën 40% të investimeve publike lokale — rrugë, shkolla, qendra shëndetësore — ndërsa shteti dhe bashkia mbulojnë 60% ose më pak. Kushti i pestë kërkon ekuilibër mjedisor: peisazhi, deti, malet dhe trashëgimia kulturore janë asete ekonomike dhe projekti duhet të zgjerojë me 40% zonën ku operon.
Kushti i gjashtë dhe i fundit është transparenca: çdo projekt-propozim duhet të përfshijë hapa konkrete për secilën nga gjashtë kategoritë, dhe i gjithë procesi — me të gjitha detajet — duhet të jetë publik e i aksesueshëm nga qytetarët para çdo miratimi.
Ngjela thekson se qëllimi nuk është bllokimi i investimeve — Shqipëria duhet të mbetet e hapur ndaj grupeve të mëdha investitorësh. Por logjika duhet të ndryshojë: nga shpallja e dobisë së përgjithshme, tek përfitimi konkret dhe i matshëm për komunitetin e prekur dhe ekonominë familjare.
Burim: Gazeta Tema
— Redaksia ZHURMA