Shqipëria firmos me SHBA: 6 miliardë dollarë gaz amerikan në Vlorë

Gjashtë miliardë dollarë investim për gazin e lëngshëm natyror amerikan — Shqipëria nënshkroi më 28 prill 2026 marrëveshjen energjetike më të madhe të historisë së saj. Kontrata 20-vjeçare u firmua në Tiranë ndërmjet kompanisë shqiptare Albgaz dhe dy kompanive ndërkombëtare: Venture Global Inc (SHBA) dhe Aktor LNG USA, sipas njoftimit zyrtar të Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë.

Marrëveshja parashikon importin e gazit të lëngshëm natyror (LNG) amerikan dhe zhvillimin e Qendrës Energjetike të Vlorës si pikë hyrëse dhe rigazifikimi. Ceremonia u kryesua nga kryeministri Edi Rama dhe ministri i Energjisë Enea Kakaraçi. Ambasadorja amerikane në Greqi, Kimberly Guilfoyle, nënshkroi marrëveshjen nga ana e SHBA-ve — jo ambasadori në Shqipëri, detaj që nxjerr rolin strategjik të Athinës si portë tranziti për LNG-në amerikane drejt rajonit.

Çfarë pritet të ndërtohet

Analisti Fatos Çoçoli, cituar nga Javanews, zbërthen investimet e pritshme: terminal LNG dhe infrastrukturë portuale 1.5–2 miliardë dollarë, rrjet kombëtar shpërndarjeje gazi 800 milionë–1 miliard dollarë, impiante prodhimi energjie me gaz 1–1.5 miliardë dollarë dhe infrastrukturë ndihmëse 500 milionë dollarë. Totali arrin shumën e deklaruar prej 6 miliardësh.

Qendra Energjetike e Vlorës ekziston fizikisht — u ndërtua në tetor 2011 me 130 milionë euro nga KESH-i, Banka Botërore, BERZH dhe BEI — por ka funksionuar minimalisht që nga 2012 për shkak të problemeve teknike me sistemin e ftohjes. Marrëveshja e re synon riaktivizimin dhe zgjerimin e saj si hub rajonal.

Krahasimi me shifrat e deritanishme

Ministri i Financave Petrit Malaj sqaroi: "Investime të tilla në vlerë 6 miliardë dollarë, janë investime që ndodhin në Shqipëri." Ai kujtoi se investimet e huaja direkte në nëntë muajt e parë të 2025 arritën 1.6 miliardë euro — rekord i deritanishëm. Marrëveshja e re, nëse realizohet sipas parashikimit, do të tejkalojë atë shumë vjetore në hapat e parë të ndërtimit të terminalit. Agjencia Reuters e raportoi paktin si pjesë e strategjisë amerikane për të zëvendësuar gazin rus në Evropën Jugore, krahas marrëveshjes analoge me Greqinë të nënshkruar vitin e kaluar.

Shqipëria mbetet 90% e varur nga hidrocentralet për prodhimin e energjisë elektrike — ekspozim i rëndë ndaj thatësirave dhe luhatjeve sezonale. Gazi do të diversifikojë miksin energjetik dhe do të mundësojë prodhim të qëndrueshëm gjatë gjithë vitit.

Pasoja dhe çfarë do të vëzhgojmë

Implikimi më i drejtpërdrejtë prek çmimet e energjisë për industri dhe konsumatorë: furnizimi i sigurt afatgjatë me LNG ul rrezikun e krizave si ato të viteve 2021–2024. Sektorët me kosto të lartë energjetike — turizmi, industria ushqimore, materialet e ndërtimit — do të jenë të parët që do të ndiejnë ndryshimin.

Kosova mbetet jashtë kësaj ekuacioni: nuk ka rrjet gazsjellësi dhe as infrastrukturë institucionale për menaxhimin e sektorit. Strategjia e Energjisë e Kosovës 2022–2031 parashikon vetëm mundësinë e lidhjes me rrjetet rajonale të gazit në të ardhmen — pa afat konkret. Nëse Shqipëria bëhet hub rajonal, presioni mbi Prishtinën për tu lidhur me rrjetin mund të rritet, por kjo kërkon investime infrastrukturore të veçanta dhe vullnet politik të pakonsoliduar.

Çfarë vëzhgojmë: ratifikimi parlamentar i marrëveshjes (nëse nevojitet), afati i fillimit të ndërtimit të terminalit të Vlorës, dhe nëse Greqia — aktualisht palë greke nëpërmjet Aktor LNG USA — do të integrojë rrjetin e saj gazsjellës me atë shqiptar si hallkë e njëjtë e qarkullimit LNG amerikan.

Burim: Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë (njoftim 28 prill 2026), Javanews, Shekulli / Reuters, ABC News Albania

— Redaksia ZHURMA