Verdikti i Hagës për ish-krerët e UÇK-së shkakton krizë ligjore dhe diplomatike

Dhomat e Specializuara në Hagë dënuarën më 16 shtator katër ish-krerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës — Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin — me burgim nga 13 deri në 25 vite për krime lufte. Pas aktgjykimit, palët hynë në fazën e apelimit me afat deri më 27 nëntor për të njoftuar nëse do ta kundërshtojnë vendimin. Në paralelë, Kuvendi i Kosovës miratoi ndryshime në Ligjin për Dhomat e Specializuara që kufizojnë juridiksionin e tyre, duke shkaktuar reagime të forta ndërkombëtare. Komisionerja e BE-së për Zgjerim, Marta Kos, e quajti ndryshimin «të papranueshëm» dhe në kundërshtim me detyrimet e Kosovës. Ambasadat e Mbretërisë së Bashkuar dhe të Francës paralajmëruan se zbatimi i tyre mund të shkelë marrëveshje ndërkombëtare. Brenda vendit, deputeti i PDK-së Përparim Gruda mbrojti ligjin duke thënë se Kosova ka të drejtë ta ndryshojë ligjin pa miratimin e BE-së, ndërkoha ish-kryetari i Gjykatës Supreme Fejzullah Hasani shprehu skeptikizëm se ndryshimet mund të sjellin pasoja ndërkombëtare. Organizata e Veteranëve të UÇK-së (OVL-UÇK) kërkoi zbatimin e ligjut dhe paralajmëroi protesta masive nëse nuk zbatohet. Sekretarja e Përgjithshme e PDK-së Vlora Çitaku theksoi se ligji nuk synon të shmanget drejtësia por ta rikthejë procesin në «rrugë të drejtë». Mes kësaj, Gjykata Speciale publikoi listën e 102 viktimave (53 serbë, 23 shqiptarë, 1 rom, 25 konfidencialë) dhe caktoi për 17 nëntor shpalljen e aktgjykimit ndaj Thaçit dhe të tjerëve për pengim të drejtësisë. Aleanca e Shqiptarëve kërkoi angazhim të Kuvendit për strategji shtetërore mbrojtjeje të çlirimtarëve në Hagë.

Modeli

Modeli i zhvillimeve të fundit tregon një përshkallësim të kufizuar në kohë: verdikti i 16 shtatorit → përgjigje legjislative e shpejtë (tetor) → presion diplomatik i BE-së dhe aleateve → polarizim brenda vendit mes mbrojtësve të ligjit (PDK, OVL-UÇK) dhe skeptikëve (Hasani, opozita) → hapat procedurale të ardhshëm (apelimi, aktgjykimi i dytë i Thaçit). Përsëritet modeli i «ligjit si mbrojtje» që u shikua edhe më 2023: pas çdo vendimi i rëndë në Hagë, Kuvendi intervenon ligjorisht. Përshkallësohet gjuha: nga kritikë teknike (Hasani) te paralajmërime për zhbërje të marrëveshjes (Gruda) dhe protesta (OVL-UÇK). Reagon BE-ja me një zë të përbashkët (Kos, Ambasadat) duke lidhur zgjerimin me respektimin e mandatit të Speciales. Nuk shihet ende një strategji e bashkuar shtetërore; Aleanca kërkon atë, por veprimet janë fragmentuar.

Këndvështrimet

• Përparim Gruda (PDK): mbrojti ndryshimet ligjore duke thënë se Kosova ka të drejtë ta ndryshojë ligjin pa miratimin e BE-së; paralajmëroi se moszbatimi i ligjit mund të hapë rrugë për shkëputjen e marrëveshjes dhe mbylljen e Gjykatës Speciale.
• Meliza Haradinaj: kritikoi institucionet për pasivitetin pas vendimit në Hagë; tha se Kosova nuk ka kërkuar reciprocitet nga Serbia dhe se një votim ligjor nuk është përfundim i angazhimit shtetëror.
• OVL-UÇK: reagoi ndaj Marta Kos duke kërkuar që ajo të shqetësohet për «padrejtësitë në Hagë» jo për ligjet e Kuvendit; paralajmëroi se nëse ligji nuk zbatohet do të rifillojnë protesta masive.
• Fejzullah Hasani (ish-kryetar i Gjykatës Supreme): shprehu skeptikizëm se ndryshimet mund të sjellin reagime ndërkombëtare pa ndikuar në funksionimin e Gjykatës Speciale; tha se nga fillimi ka qenë skeptik për efektin e tyre për të dënuarit.
• Vlora Çitaku (PDK): deklaroi se ligji nuk synon të shmanget drejtësia por ta rikthejë procesin në «rrugë të drejtë»; theksoi rëndësinë e dialogut me BE-në për thelbin e ligjit.
• Ambasada e Mbretërisë së Bashkuar: kundërshtoi ndryshimet duke paralajmëruar se zbatimi i tyre mund të përbëjë shkelje të një marrëveshjeje ndërkombëtare; kërkoi respektimin e mandatit të Gjykatës Speciale.
• Ambasada e Francës: shprehu «shqetësim të thellë»; theksoi se Dhomat e Specializuara janë institucion gjyqësor i pavarur dhe mandati duhet respektuar plotësisht.
• Marta Kos (Komisionere e BE-së për Zgjerim): e quajti ndryshimin «të papranueshëm» dhe në kundërshtim me detyrimet themelore të Kosovës ndaj BE-së; kritikoi ndryshimin e rregullave ndërkohë që proceset gjyqësore janë në zhvillim.
• Aleanca e Shqiptarëve: kërkoi funksionalizimin e rolit të Kuvendit për strategji shtetërore mbrojtjeje të çlirimtarëve në Hagë.
• Dhomat e Specializuara (Gjykata Speciale): caktuan afatin 27 nëntor për njoftimin e apelimit; publikoën listën e 102 viktimave; caktoën 17 nëntor për shpalljen e aktgjykimit ndaj Thaçit dhe të tjerëve për pengim të drejtësisë.

Çfarë vjen

Afati 27 nëntor për njoftimin e apelimit ndaj aktgjykimit të 16 shtatorit. Më 17 nëntor do të shpallet aktgjykimi i dytë ndaj Hashim Thaçit dhe të bashkakuzuarve për pengim të drejtësisë. OVL-UÇK ka paralajmëruar protesta nëse ligji nuk zbatohet. Do të vazhdojë dialogu me BE-në (Këshilli i Evropës, Komisioni) për ndryshimet ligjore. Mund të niset kontrolli kushtetues i ligjit në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës. Aleanca do të shtyjë për strategji shtetërore të bashkuar.