Pse 2 korriku 1990 u bë dita e dhimbjes dhe e shpresës për shqiptarët?

TIRANË — 2 korriku 1990 nuk ishte vetëm një datë në kalendar, por një prag emocional për një popull që dilte nga izolimi dhe kërkonte liri. Në atë ditë, mijëra shqiptarë, të rraskapitur nga varfëria dhe mungesa e perspektivës, morën vendimin më të vështirë: të braktisnin vendin që e donin, sepse ai nuk u lejonte të jetonin si njerëz të lirë.

Shqipëria e atyre viteve ishte një vend ku shpresa kishte kthyer luks. Kufijtë ishin të mbyllur me tela me gjemba, mendimi i lirë ndëshkohej, dhe ëndrrat konsideroheshin rrezik. Por kur regjimet komuniste në Evropën Lindore po shembeshin, edhe në Shqipëri filloi të lëkundej muri i frikës — jo nga armët, por nga dëshira për dinjitet.

Në ditët e para të korrikut, mijëra qytetarë u drejtuan me vrap drejt ambasadave të huaja në Tiranë. Ishte një vrapim drejt shpresës: burra që mbanin fëmijët në krahë, nëna që nuk dinin nëse shpëtonin apo hynin në një tjetër pasiguri, dhe të rinj që nuk kishin parë botën, por ishin gati të rrezikonin jetën për ta njohur.

Brenda pak ditësh, mbi pesë mijë shqiptarë hynë në ambasadat e Gjermanisë, Italisë, Francës, Greqisë dhe vendeve të tjera. Muret e ambasadave u shndërruan në kufirin mes dëshpërimit dhe shpresës. Pamjet e atyre ditëve mbeten ndër më rrëqethëset: njerëz që ngjiteshin mbi mure me duar të gjakosura, fëmijë që qanin pa e kuptuar pse prindërit i çonin drejt një bote të panjohur, pleq që linin pas shtëpitë ku kishin jetuar gjithë jetën.

Në oborret e ambasadave nuk kishte rehati. Kishte vapë përvëluese, mungesë uji, pak ushqim dhe net pa gjumë. Në Ambasadën Gjermane, ku u strehuan mbi tre mijë vetë, autoritetet shqiptare ndërprenë furnizimin me ujë, duke shpresuar se njerëzit do të dorëzoheshin. Por askush nuk pranoi të kthehej — përballë tyre nuk ishte më vetëm frika, por bindja se kthimi do të thoshte humbje të përhershme të lirisë.

Kjo ditë shënoi fillimin e emigrimit masiv që do të ndryshonte përgjithmonë shoqërinë shqiptare. U krijua një brez që mësoi të jetojë me mungesën, me mallin dhe me pritjen. Familjet u ndanë mes vendlindjes dhe mërgimit, por mbetën të lidhura nga një fije shprese e padukshme. Për shumë prej tyre, 2 korriku nuk ishte vetëm një largim — ishte një sakrificë e heshtur për një të ardhme më të mirë.

Dita që filloi si një akt i dëshpërimit u kthye në simbol të qëndresës dhe të dëshirës për liri. Ajo vazhdon të jetojë në kujtesën e atyre që e jetuan, por edhe në mënyrën se si Shqipëria e sotme e kupton veten dhe të ardhmen e saj.

Burim: Fjala, Britannica, HRW
— Redaksia ZHURMA