Si të mbroheni dhe të reagoni gjatë tërmetit: këshilla që mund të shpëtojnë jetë

PRISHTINË — Ju jeni në katin e tretë të një ndërtese në Prishtinë, në zyrë në Tiranë, ose në shtëpinë e gjyshërve në Tetovë. Dritaret dridhen, drita fiket, dhe një zhurmë e thellë mbush hapësirën. Në sekonda, vendimi juaj mund të jetë ndryshimi midis sigurisë dhe rrezikut. Por çfarë bëni në atë moment?

Tërmetet janë një nga fatkeqësitë më të paparashikueshme, por reagimi i duhur mund të zvogëlojë rrezikun e lëndimeve apo edhe të vdekjes. Në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni, ndërtesat e vjetra dhe mungesa e simulacioneve rregullt e bëjnë këtë njohuri edhe më të rëndësishme. Sipas të dhënave të ekonomiaonline.com, mënyra se si reagoni në ato sekonda të para mund të përcaktojë fatin tuaj — dhe atë të të afërmve tuaj.

Pse ka rëndësi

• Shqipëria dhe Kosova ndodhen në një zonë sizmike aktive, me rrezik të lartë për tërmete të fuqishme (studim i Institutit Sizmologjik të Shqipërisë, 2023).
• Ndërtesat e vjetra, veçanërisht ato të ndërtuara para viteve 2000, janë më të rrezikshme për rrëzimin gjatë tërmeteve (raport i Bankës Botërore, 2022).
• Reagimi i gabuar — si dalja nëpër shkallë gjatë lëkundjeve — rrit rrezikun e lëndimeve nga rënia e objekteve ose rrëzimi i strukturave (udhëzime nga zeri.info).

Çfarë të bëni në momentin e parë

Kur ndjeni lëkundjet, mos u panikoni dhe mos lëvizni nga vendi. Kjo është rregulla e parë dhe më e rëndësishme, sipas të gjitha burimeve të konsultuara (ekonomiaonline.com, zeri.info, zhurnal.mk). Lëvizja nga një dhomë në tjetër rrit rrezikun e lëndimeve nga objekte që bien ose dritare që thyhen. Në vend të kësaj:

• Uluni menjëherë në dysheme, pranë një muri të brendshëm (jo afër dritareve ose mobiljeve të larta). Mblidhni duart mbi kokë dhe qafë për t'i mbrojtur nga objekte që bien.
• Mbulohuni poshtë një tavoline të fortë ose mobiljeje që nuk do të rrëzohet mbi ju. Nëse nuk keni asgjë afër, mbuloni kokën dhe qafën me duart dhe uleni pranë një muri të brendshëm.
• Mos qëndroni pranë derës, veçanërisht në ndërtesa të reja. Derat moderne nuk janë më "zonat më të sigurta" siç mendohej dikur — ato mund të hapen ose të dëmtohen gjatë tërmetit (ekonomiaonline.com).

Pas lëkundjeve: çfarë të bëni tani?

Pasi tërmeti të ndalojë, mos nxitojeni të dilni jashtë. Shpesh, pasgoditjet janë po aq të rrezikshme sa tërmeti kryesor. Këtu janë hapat që duhet të ndiqni:

1. Kontrolloni për lëndime. Nëse jeni i lënduar, kërkoni ndihmë ose mbani pozicionin e sigurt derisa të vijnë shpëtimtarët.
2. Mbyllni burimet e gazit dhe rrymës nëse është e mundur. Kjo parandalon zjarret, të cilat janë një rrezik i zakonshëm pas tërmeteve.
3. Dilni jashtë me kujdes. Shmangni ashensorët dhe përdorni shkallët. Vëzhgoni për çarje në mure, dëmtime në strukturë, ose objekte që mund të bien.
4. Merrni me vete një çantë emergjence nëse keni kohë. Kjo duhet të përmbajë ujë, ilaçe, dokumenta të rëndësishme, dhe një radio me bateri (zeri.info rekomandon të keni një çantë të tillë të gatshme në shtëpi).

Gabimet që duhet të shmangni

Disa reagime të zakonshme mund të rrisin rrezikun:

• Dalja nëpër dritare ose shkallë gjatë lëkundjeve. Kjo rrit rrezikun e lëndimeve nga rënia e objekteve ose rrëzimi i strukturave.
• Përdorimi i ashensorëve pas tërmetit. Ashensorët mund të bllokohen ose të dëmtohen gjatë tërmetit.
• Ndriçimi me qirinj nëse ka rrezik gazi. Përdorni një dritë baterie në vend të kësaj.
• Kthimi në ndërtesë për gjëra "të rëndësishme". Nëse ndërtesa është dëmtuar, ajo mund të rrëzohet në çdo moment.

Përgatitja para se të ndodhë tërmeti

Tërmetet nuk mund të parashikohen, por përgatitja mund të zvogëlojë rrezikun. Këto janë disa hapa që mund të ndërmerrni qysh sot:

• Identifikoni pikat e sigurta në shtëpinë ose zyrën tuaj. Ku mund të strehoheni nëse ndodh një tërmet? Tavolina e fortë, muri i brendshëm, ose një kënd i mbrojtur nga mobiljet e larta.
• Krijoni një çantë emergjence. Sipas ekonomiaonline.com, kjo duhet të përmbajë:
  • Ujë (minimum 3 litra për person, për 3 ditë)
  • Ushqim i konservuar (që nuk ka nevojë për gatim)
  • Ilaçe bazë dhe një kopje të recetave mjekësore
  • Radio me bateri dhe bateri shtesë
  • Dokumenta të rëndësishme (kopje të pasaportës, kontratave, etj.)
  • Paratë në cash (ATM-të mund të mos funksionojnë pas një fatkeqësie)
• Bëni një plan familjar. Caktoni një vend takimi jashtë shtëpisë nëse ndodh një tërmet dhe familja juaj ndahet. Përfshini numrat e kontaktit të një personi jashtë vendit, në rast që rrjetet lokale të jenë të mbingarkuara.
• Simuloni një tërmet. Në Japoni, familjet bëjnë stërvitje tërmeti të paktën një herë në vit. Edhe pse kjo nuk është e zakonshme në Ballkan, mund të praktikoni me fëmijët ose kolegët se si të reagoni nëse ndodh një tërmet.

Kur këshillat nuk zbatohen

Këto udhëzime janë të përgjithshme, por ka situata ku duhet të përshtateni:

• Nëse jeni në një ndërtesë shumëkatëshe, mos përpiqeni të dilni gjatë lëkundjeve. Në vend të kësaj, strehohuni poshtë një tavoline dhe prisni që tërmeti të ndalojë përpara se të përdorni shkallët.
• Nëse jeni jashtë, largohuni nga ndërtesat, pemët, dhe linjat elektrike. Gjeni një hapësirë të hapur dhe uleni në tokë derisa tërmeti të ndalojë.
• Nëse jeni në makinë, ndaloni në një vend të sigurt (jo nën ura ose afër ndërtesave) dhe qëndroni brenda makinës derisa tërmeti të ndalojë.

Tërmetet janë të frikshëm, por reagimi i qetë dhe i informuar mund të shpëtojë jetë. Në vendet tona, ku infrastruktura shpesh nuk është e përgatitur për fatkeqësi të tilla, njohuria dhe përgatitja janë mjetet më të fuqishme që kemi.

Burimet:

• ekonomiaonline.com — Udhëzime për reagimin gjatë tërmetit dhe përgatitjen paraprake
• zeri.info — Si të mbroheni kokën dhe qafën gjatë tërmetit
• zhurnal.mk — Rregullat bazë për reagim gjatë tërmetit

— Redaksia ZHURMA