Masakra zgjedhore e 26 majit 1996: dhuna policore ndaj opozitës dhe 136 mandate PD-së

TIRANË — 26 maji 1996 mbetet një nga datat më të errëta të tranzicionit demokratik shqiptar. Zgjedhjet parlamentare të asaj dite u mbushën me akuza për manipulim masiv dhe dhunë qeveritare ndaj opozitës socialiste, sipas raportimeve të kohës dhe dëshmive të mbetura në arkiv.

Pse ka rëndësi

• Zgjedhjet e 1996 i fitoi PD-ja me 136 mandate, PS-ja vetëm 10, parti të tjera asnjë — një rezultat që opozita e quajti të manipuluar
• Dy ditë më vonë, më 28 maj, policia goditi protestuesit në Sheshin Skënderbej dhe rreth Selisë së PS-së
• Kryeministri aktual Edi Rama e përmend datën si kontrast midis Shqipërisë së Berishës dhe asaj të sotme, kandidate për në BE

Sipas JavaNews, rezultatet zyrtare i dhanë Partisë Demokratike të Sali Berishës 136 mandate, Partisë Socialiste 10, ndërsa parti të tjera si ato të Fatmir Mediut dhe Abaz Ermenjit nuk fituan asnjë. Kjo shpërndarje e mandateve u perceptua si manipulim zgjedhor nga opozita dhe observatorët ndërkombëtarë.

Dhuna nuk u ndal te urnat. JavaNews raporton se më 28 maj, dy ditë pas zgjedhjeve, situata shpërtheu në dhunë të hapur. Deputeti socialist Erion Braçe, dëshmitar i ngjarjeve, shpjegon se dita nisi me rrethimin e Selisë së Partisë Socialiste. Njerëzit ishin mbledhur brenda natën e mëparshme me frikë se nuk do t'i linin të shkonin në Sheshin Skënderbej. Rrethimi u thye kur një lumë njerëzish u afrua, çau kordonin policor dhe i mori përpara forcat e rendit.

Braçe përshkruan një skenë barbarie: "U rrah barbarisht çdokush që hyri në shesh, u shtriu për dhe dhe u tërhoq zvarre prej flokesh, u ndoq çdo që ishte pranë sheshit të rrahjes — policë me hunj, jo shkopinj gome por hunj si bisht lopate." Përndjekja u shtri deri në lagjet e qytetit: Treni, Zogu i Zi, 21 Dhjetori, Vasil Shanto, Qyteti Studenti, Pazari i Ri. Sipas dëshmisë së Braçës, hynë në dyqane dhe goditën me karrige — edhe gra. "Nuk kam parë kurrë në jetën time me shpirt aq shumë fytyra me gjak," thotë ai.

Tre dekada më pas, kryeministri Edi Rama e kujtoi datën me një video të postuar në rrjetet sociale. ABC News transmeton mesazhin e tij: "Shqipëria e 1996, dhe ku është Shqipëria sot! Dhe me një datë që flet për dy botë, ju uroj një ditë të mbarë!" Rama krahason Shqipërinë e vitit 1996 — nën qeverinë e Berishës — me Shqipërinë e sotme që ka hapur konferencën ndërqeveritare me Bashkimin Europian dhe ka shtruar rrugën për mbylljen e grupkapitujve negociues.

JavaNews vëren se Rama ndërton një narrative kontrasti: atë kohë dhunë qeveritare dhe izolim, sot integrim evropian dhe zhvillim. Por historia e 26 majit 1996 mbetet një njollë e zezë në regjistrin e tranzicionit — një ditë kur forcat e rendit u kthyen kundër qytetarëve që kërkonin zgjedhje të lira.

Burimet:

• JavaNews — Rama ndan pamjet: një datë që flet për dy botë
• ABC News — Rama nxjerr pamjet dhe bën krahasimet në një datë që tregon dy realitete të ndryshme
• JavaNews — Braçe rikthen pamjet e dhunës ndaj opozitës në 1996

— Redaksia ZHURMA