Fadil Vokrri: sulmuesi që e çoi Kosovën në UEFA e FIFA

Më 3 maj 2016, në Kongresin e UEFA-s në Budapest, një votim i mbyllur i dha Federatës së Futbollit të Kosovës 28 vota për dhe 24 kundër — dhe Kosova u bë anëtarja e 55-të e futbollit evropian. Njeriu që doli para kamerave atë ditë e kishte kaluar rininë duke shënuar për Prishtinën në Ligën e Parë jugosllave dhe kishte veshur dymbëdhjetë herë fanellën e një shteti që nuk e njihte kombin e tij si komb. Fadil Vokrri — sulmues, kapiten, më pas president federate — e mbylli rrethin: nga një lojtar që kombëtaren e vet nuk mund ta kishte, te njeriu që ia siguroi asaj kombëtareje të drejtën të ekzistonte.

Pse ka rëndësi

• Lindi më 23 korrik 1960 në Sfeçël të Podujevës dhe vdiq më 9 qershor 2018 në Prishtinë, 57 vjeç, nga një arrest kardiak.
• Luajti 172 ndeshje me 55 gola për Prishtinën (1980–1986) dhe 12 ndeshje për kombëtaren e Jugosllavisë mes 1984-s dhe 1987-s; me Partizanin e Beogradit fitoi kampionatin 1986–87 dhe Kupën 1988–89.
• Si president i Federatës së Futbollit të Kosovës (16 shkurt 2008 – 9 qershor 2018) e çoi Kosovën në UEFA më 3 maj 2016 dhe në FIFA dhjetë ditë më vonë, më 13 maj 2016.

Sfeçli, Llapi dhe një klub që doli nga hiçi

Fadil Avdullah Vokrri lindi më 23 korrik 1960 në fshatin Sfeçël të Podujevës, në atë kohë Krahina Socialiste Autonome e Kosovës. E nisi te Llapi i Podujevës, klubi i vendlindjes, ku luajti si i ri mes viteve 1976 dhe 1979, dhe në 1980 kaloi te Prishtina.

Prishtina e atyre viteve nuk ishte një klub i madh; ishte një klub krahine në një ligë të dytë të mbushur me qytete më të pasura. Në sezonin 1982–83 e fitoi Ligën e Dytë jugosllave dhe u ngjit për herë të parë në elitë. Aty qëndroi pesë sezone radhazi, nga 1983–84 deri më 1987–88, me vendin e tetë të sezonit të parë si arritjen më të lartë. Ishte periudha e vetme në historinë e klubit kur stadiumi i Prishtinës priste çdo javë Beogradin, Zagrebin e Splitin — dhe qyteti shkonte atje jo vetëm për futboll.

Vokrri ishte sulmuesi i asaj skuadre: 172 ndeshje dhe 55 gola me fanellën blu, mes 1980-s dhe 1986-s. Lojën e tij bashkëkohësit e përshkruanin me lëvizje të shkurtra e të shpejta dhe me një goditje të fortë nga çdo pozicion.

Fanella e një shteti që nuk e njihte kombin

Ngjitja e Prishtinës në elitë e hapi një derë që deri atëherë kishte qenë praktikisht e mbyllur për futbollistët shqiptarë të Kosovës: kombëtarja e Jugosllavisë. Vokrri debutoi më 1984 — një prej dy sulmuesve të Prishtinës që u ftuan në të njëjtën ndeshje — dhe mes 1984-s dhe 1987-s mblodhi dymbëdhjetë paraqitje, me gola ndaj Skocisë, Gjermanisë Lindore, Koresë së Jugut, Luksemburgut dhe Irlandës së Veriut. Regjistrat e ndryshëm i numërojnë ata gola pesë ose gjashtë; për këtë ekspozitë numri i saktë mbetet i kontestuar dhe nuk pohohet.

Kjo është një pikë ku duhet folur qartë. Vokrri nuk e zgjodhi Jugosllavinë; Jugosllavia ishte e vetmja kombëtare që ekzistonte për një djalë nga Podujeva. Nuk kishte një federatë të Kosovës të njohur nga bota, nuk kishte flamur në gjoks, nuk kishte himn. Kishte një fanellë shteti dhe një lojtar shqiptar brenda saj — dhe qindra mijëra njerëz në Kosovë që e ndiqnin atë fanellë vetëm për shkak të tij.

Në 1987 shtypi sportiv jugosllav e shpalli futbollistin më të mirë të vitit. Të njëjtin vit erdhi interesimi i Juventusit; transferimi u bllokua nga detyrimi i shërbimit ushtarak, i cili e çoi më 1986 te Partizani i Beogradit. Atje luajti 55 ndeshje me 18 gola, fitoi kampionatin jugosllav 1986–87 dhe Kupën e Jugosllavisë 1988–89, duke shënuar në finalen e fituar 6–1 ndaj Velezhit të Mostarit.

Evropa: Nîmes, Fenerbahçe dhe fundi i lojës

Në 1989, ndërsa Kosova hynte në dekadën e saj më të errët, Vokrri doli jashtë. Luajti një sezon te Nîmes Olympique në Francë (24 ndeshje, 13 gola), pastaj dy sezone te Fenerbahçe në Turqi (43 ndeshje, 13 gola, 1990–1992), dhe i mbylli vitet e fundit sërish në Francë, te Bourges (1992–93) dhe Montluçon (1993–95). Gjithsej: 363 ndeshje dhe 121 gola në karrierën e klubeve. Fliste shqip, frëngjisht, serbisht dhe turqisht — gjuhët e një jete të kaluar duke ndërruar kufij.

Ndërkohë, në shtëpi, futbolli kosovar ishte nxjerrë jashtë ligje bashkë me gjithçka tjetër. Pas masave të dhunshme të vitit 1990 klubet shqiptare u përjashtuan nga sistemi jugosllav i garave; më 20 gusht 1991 Federata e Futbollit e Kosovës u riorganizua si strukturë e pavarur dhe nisi ligën e vet — pa stadiume të rregullta, pa transmetime, pa asnjë njohje ndërkombëtare. Ishte i njëjti mekanizëm që në atë dekadë ndërtoi shkollat në shtëpi private dhe universitetin nëpër bodrume: kur shteti të nxjerr jashtë, e ndërton institucionin vetë.

Federata: dhjetë vjet për një anëtarësim

Vokrri u kthye si drejtues. Fillimisht ishte president i Prishtinës, klubit të tij, të cilit i modernizoi stadiumin. Më 16 shkurt 2008 — dy ditë para shpalljes së pavarësisë së Kosovës — u zgjodh president i Federatës së Futbollit të Kosovës, post që e mbajti deri në ditën e vdekjes.

Puna e atyre dhjetë viteve ishte, në thelb, një fushatë diplomatike e zhvilluar me mjete sportive. Kosova nuk mund të luante as një miqësore: rregullat e FIFA-s e ndalonin një federatë të panjohur të takonte anëtarët e saj. Kthesa e parë erdhi më 13 janar 2014, kur FIFA i lejoi Kosovës të luante ndeshje miqësore me federata anëtare — por me kushte që e thoshin gjithë historinë: pa simbole kombëtare në fanellë, pa himn, dhe me njoftim 21-ditor për ndeshjet vendëse. Miqësorja e parë u luajt më 5 mars 2014 në Mitrovicë, ndaj Haitit, dhe përfundoi 0–0: njëmbëdhjetë lojtarë pa stemë në gjoks.

Dy vjet më vonë erdhi vendimi që Vokrri e kishte kërkuar prej një dekade. Më 3 maj 2016, në Kongresin e 40-të të UEFA-s në Budapest, Federata e Futbollit e Kosovës u pranua si anëtarja e 55-të me votim të fshehtë: 28 vota pro, 24 kundër. Dhjetë ditë më pas, më 13 maj 2016, Kongresi i 66-të i FIFA-s në Meksikë e pranoi Kosovën me 141 vota pro dhe 23 kundër — një shumicë krejt tjetër nga ajo e ngushta e Budapestit, sepse anëtarësimi evropian ishte tashmë fakt. Më 4 shtator 2016 Kosova luajti ndeshjen e saj të parë zyrtare, kualifikuese për Kupën e Botës, dhe barazoi 1–1 me Finlandën.

Lente e rrjetit: sporti si formë njohjeje

Historia e Vokrrit është e njëjta histori që kjo faqe e tregon në fusha të tjera, e treguar me top. Gjatë gjithë shekullit të njëzetë shqiptarët e Kosovës u mbajtën jashtë institucioneve që prodhojnë njohje: shkollën, universitetin, akademinë, shtypin. Përgjigjja ishte gjithnjë e njëjta — ndërtimi i institucionit paralel. Instituti Albanologjik e bëri këtë me shkencën; Lidhja Demokratike e Kosovës dhe sistemi i saj paralel e bënë me arsimin dhe administratën; Anton Çetta e bëri me pajtimin e gjaqeve, duke i kthyer mijëra familje në një trup të vetëm qytetar.

Futbolli i shtoi kësaj radhe diçka që të tjerat nuk e kishin: një skenë ndërkombëtare. Një institut shkencor mund të mos njihet për dekada pa e vënë re bota; një kombëtare futbolli, në momentin që hyn në short, e detyron çdo federatë të planetit të shkruajë emrin e saj në një fletë zyrtare. Kjo është arsyeja pse anëtarësimi i 2016-s ishte, në kuptimin e ngushtë, një akt sporti, dhe në kuptimin e gjerë një akt njohjeje. Flamuri që FIFA e kishte ndaluar në fanellë deri atë maj u kthye në pjesë të protokollit që të gjithë duhet ta respektojnë.

Dhe ka një hollësi që e mban gjithë kuptimin: njeriu që e mbylli këtë proces ishte pikërisht ai që kishte paguar çmimin e mungesës së tij. Vokrri i dha vitet më të mira një kombëtareje të huaj sepse e vetja nuk ekzistonte. Kur mori federatën në dorë, nuk kërkoi rikuperim personal; kërkoi që brezi tjetër të mos e bënte të njëjtin zgjedhim.

9 qershori 2018

Më 17 maj 2018 Vokrri mori shtetësinë shqiptare. Tri javë më vonë, më 9 qershor 2018, ndërsa ushtrohej, pësoi një arrest kardiak dhe vdiq rrugës për në urgjencë, në Prishtinë, në moshën 57-vjeçare. Të njëjtën ditë stadiumi i qytetit të Prishtinës — i njëjti ku ai kishte shënuar për pesë sezone dhe të cilin e kishte rindërtuar si drejtues — mori emrin «Fadil Vokrri».

Është një nga ato raste ku emërtimi nuk është kortezi. Stadiumi është vendi ku Kosova, pas 2016-s, pret zyrtarisht botën: aty vjen shorti, aty vjen himni, aty vjen flamuri që dikur ishte i ndaluar. Ai e mban emrin e njeriut që e bëri të mundur radhën.

Trashëgimia

Në kanonin e figurave shqiptare, Vokrri zë një vend që deri vonë nuk ekzistonte fare: sportisti si figurë kombëtare. Muzeu ynë është plot me mësues, rilindës, shkrimtarë e shkencëtarë — njerëz që e mbajtën kombin me gjuhë e me shkronjë. Vokrri e mbajti me një mjet tjetër, dhe arriti diçka që asnjëri prej tyre nuk e pat arritur dot: e futi emrin Kosovë në listën zyrtare të dy institucioneve globale, me votë, me numër dhe me datë.

Brezi që sot luan për Kosovën — dhe që në pjesën më të madhe u rrit në diasporë, në Zvicër, Gjermani e Suedi — hyri në atë fanellë falë një procesi që u mbyll dy vjet para se ai të vdiste. Kjo është forma më e pastër e trashëgimisë: një njeri që e la pas jo një rekord personal, por një derë të hapur.