Cili është dallimi politik mes shtetasit dhe qytetarit në Shqipëri?

TIRANË — Shkrimtari Salman Rushdie, në një ese për Günter Grass, vëren se si gjuha dhe kultura gjermane pas Luftës së Dytë Botërore kishin nevojë të rindërtoheshin nga rrënojat e regjimit nazist. Ky proces, i njohur si letërsia e rrënojave, synonte të eliminonte elementet helmuese dhe ta rishpikte gjuhën gjermane.

Ndryshe nga Gjermania, Shqipëria nuk kaloi një proces të tillë të pastrimit të gjuhës pas rënies së regjimit komunist. Si rrjedhojë, gjuha e përdorur në sferën politike sot mbetet një problem imediat, sidomos gjatë muajit të fundit me zhvillimet rreth të ashtuquajturit Revolucion i Flamingove në vend.

Gjatë këtij muaji, në kohën kur po mbahen protestat në Tiranë, protestuesve u referohen kryesisht si qytetarë. Megjithatë, kryeministri Edi Rama e përdor këtë term në mënyrë selektive vetëm për ata që i dërgojnë letra ankesash ndaj tubimeve, ose për probleme të tjera.

Një rast i tillë është ankesa e një banori që nuk kishte zëvendësuar shtëpinë e shembur nga tërmeti i vitit 2019. Kjo ndodh shtatë vjet pas tragjedisë, ndonëse janë shpenzuar mbi 1 miliard euro të taksapaguesve. Përkundër kësaj, qëndrimi i Ramës ndaj protestave i kategorizon tubuesit thjesht si turmë.

Fjalori shqip e përkufizon qytetarin si banor të qytetit me të drejta dhe detyra në një bashkësi, por pa përmendur politikën. Në kuptimin origjinal të polis-it grek, qytetari është anëtar i një komuniteti të organizuar për mbrojtje. Jashtë këtij rrethi mbrojtës sundon dhuna, ku i forti bën çfarë mundet.

Në kontrast me këtë, termi ligjor shtetas në Shqipëri përshkruan individin e lidhur me shtetin. Kjo fjalë reflekton një marrëdhënie ku individi ka vetëm detyrime ndaj autoritetit, pa pasur të drejta. Madje, në dokumente zyrtare të dekadave të fundit janë gjetur gabime ku shkruesit kanë përdorur termin nënshtetas.

Rindërtimi i domosdoshëm i gjuhës shqipe mund të fillojë shumë mirë duke injoruar fjalët si fshatar, katundar apo malok. Këto etiketime nënkuptojnë mungesën e përkatësisë në një bashkësi të organizuar dhe vetëm sa thellojnë dallimet mes njerëzve, duke i lënë ata subjekt të shtetit dhe pa të drejta të vërteta politike.

Burim: Reporter.al
— Redaksia ZHURMA