Çfarë zbuloi studimi i ri mbi misionet e CIA-s në Shqipëri?

— Studimi i ri i politologut Stephen Long, i prezantuar në librin “A Rich Harvest of Bitter Fruit”, challenging rrëfimin tradicional mbi operacionet e fshehta të Perëndimit në Shqipëri në vitet 1940-1950. Sipas Long, misionet e infiltrimit nuk kishin domosdoshmërisht për synim përmbysjen e regjimit të Enver Hoxhës, por shërbenin për të vlerësuar brishtësinë e pushtetit dhe për të përcaktuar hapat e mëtejshëm.

Për dekada, historia zyrtare pretendonte se dështimi spektakolar i këto misioneve u shkaktua nga tradhtia e oficerit britanik Kim Philby. Ai, agjenti i dyfishtë i Bashkimit Sovjetik, akuzohej se informoi Moskën, e cila pastaj paralajmëroi Tiranën. Mirëpo, kërkimet e Long në arkiva dhe intervistat e shumta sugjerojnë se Philby dhe sovjetikët mund të mos kenë pasur asnjë rol në dështimin e operacionit.

Në fillimet e Luftës së Ftohtë, Shqipëria shihej nga jashtë si një vend në kaos, me përçarje të thella si te opozita anti-Hoxha, ashtu edhe brenda vetë regjimit. Kjo situatë tërhoqi vëmendjen e shërbimeve të inteligjencës MI6 dhe CIA, të cilat në atë kohë përshkruhen si organizata të çorganizuar dhe me shumë pak mbikëqyrje nga ana amerikane.

Long argumenton se qasja e këtyre agjencive ishte shpesh qesharake, duke i krahasuar me personazhet e Monty Python, por kjo mungesë profesionalizmi solli shumë vdekje dhe shpërdorim burimesh. Uashingtoni dhe Londra kishin një shqetësim të dyfishtë: nëse Hoxha do të binte, ekzistonte rreziku që fqinjët si Italia, Greqia dhe Jugosllavia ta copëtonin territorin shqiptar.

Për të mbledhur informacionin e nevojshëm, Perëndimi rekrutoi dhjetëra emigrantë shqiptarë nga kampet e refugjatëve në Europë. Këta agjentë u trajnuan në Maltë dhe Gjermaninë Perëndimore në përdorimin e armëve, leximin e hartave dhe në atë që autori e quan “arti i vrasjes në heshtje”.

Operacionet filluan me zbarkime të fshehta nga deti të organizuara nga britanikët. Më vonë, misionet kaluan në fazën ajrore të drejtuara nga amerikanët, ku një ekuipazh polak pilotonte avionë C-47 pa shenja identifikuese për të hedhur agjentët me parashutë në territorin shqiptar.

Këto ekipe duhej të transmetonin vlerësimet e tyre përmes radios dhe të siguronin mbështetje në terren në pritje të udhëzimeve. Megjithatë, ashtu siç vërteton Long, këto plane që në letër dukej se do të kishin sukses, u shndërruan në një nga kapitujt më të trazuar dhe katastrofikë të spiunazhit të hershëm.

Burim: Bota.al
— Redaksia ZHURMA