Bjellorusia mban të paktën 22 të burgosur politikë në spitale psikiatrike

Të paktën 22 të burgosur politikë po u nënshtrohen trajtimeve të detyrueshme psikiatrike në Bjellorusi, sipas raportimeve nga grupet për të drejtat e njeriut dhe mjekët. Kjo masë izoluese pa afat të caktuar prek persona që akuzohen nga autoritetet për fyerje zyrtarësh, ekstremizëm, heqje flamujsh apo me pretendime për veprime terroriste.

Vendosja e kritikëve në institucione psikiatrike përfaqëson një metodë të hershme ndëshkuese të ish-bllokut sovjetik që po rikthehet në Bjellorusi. Organizatat organizuese vërejnë se asnjë i burgosur politik nuk është liruar nga ky lloj dënimi psikiatrik prej vitit 2020, pasi kjo masë mbetet jashtë rregullave të zakonshme të burgjeve dhe nuk përfiton nga faljet apo amnistitë.

Juristja Svyatlana Halaunyova nga Qendra për të Drejtat e Njeriut Viasna sqaroi se kërkesën për ekzaminim psikiatrik mund ta bëjë policia, hetuesi, prokurori ose gjyqtari, kurse vendimin përfundimtar e merr gjykata. Sipas saj, personat e akuzuar për fyerje ndaj Aleksandr Lukashenko apo zyrtarëve të tjerë dërgohen rregullisht për ekzaminime të tilla.

Ndër rastet e evidentuara është Maria Uspenskaya, e veja e Andrey Zeltsar i cili u vra gjatë një shkëmbimi zjarri me oficerë të KGB-së në banesën e tij në Minsk në shtator 2021. Uspenskaya u arrestua po atë ditë, u mbajt në paraburgimin Akrestsina dhe më pas në burgun Valadarka. Ajo qëndroi tri javë në kompleksin Navinki në dhjetor 2021 për ekzaminim dhe u akuzua për bashkëpunim në vrasjen e oficerit Dzmitry Fedasyuk. Gjykata e Minskut urdhëroi trajtimin e saj pa afat përfundimi dhe sipas Viasna-s, ajo po mbahet në Qendrën Republikane Shkencore dhe Praktike për Shëndetin Mendor në Minsk.

Në vitin 2024, me vendime gjyqësore u dërguan për trajtim të detyrueshëm edhe persona të tjerë. Neli Alfyorava, artiste dhe shkrimtare nga Polatsku që kishte punuar si vëzhguese zgjedhore dhe publikuar video në rrjete sociale, u dënua me dyer të mbyllura për fyerje zyrtari. Natallya Manyla u dënua për lehtësim të veprimtarisë ekstremiste pasi ndihmonte të burgosurit politikë, ndërsa Natallya Mikulich u dërgua në spital për fyerje zyrtari, shpifje dhe nxitje të armiqësisë shoqërore. 25-vjeçari Asker Alakhverdziyev dhe Danila Zharyn u dërguan me mbikëqyrje të shtuar në vitin 2024, i pari për dyshime të pjesëmarrjes ushtarake dhe i dyti i akuzuar për sulm ndaj një instituti të Ministrisë së Punëve të Brendshme në Mahilyou. Ndërkaq, 21-vjeçari Ivan Miksha u dërgua për trajtim pasi hoqi flamujt shtetërorë nga ndërtesat publike.

Sa i përket mundësisë së daljes nga këto institucione, zgjidhja varet tërësisht nga vlerësimi mjekësor se trajtimi s'është më i nevojshëm, i ndjekur më pas nga procedurat përkatëse ligjore.

«Këta njerëz ndodhen në një zonë kaq 'gri'. Madje, do të thosha në një zonë 'të zezë'», tha Vasyl Zavadski, ish-mjek burgu dhe psikiatër i specializuar.