Bashkimi Evropian po zhvillon bisedime me Qeverinë e Kosovës për Ligjin për Specialen

Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, konfirmoi se Bashkimi Evropian po zhvillon bisedime me Qeverinë e Kosovës lidhur me ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara. Këto zhvillime pasojnë kthimin e ligjit në Kuvend për rishqyrtim nga presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, më 22 tetor, ndërsa procesi i anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës mbetet i bllokuar prej më shumë se dy vjetësh.

Ndryshimet ligjore u iniciuan nga Partia Demokratike e Kosovës dhe u miratuan në Kuvend më 6 tetor. Ky hap pasoi protestat e organizuara kundër aktgjykimit dënues të shkallës së parë nga Gjykata Speciale në Hagë. Më 16 shtator, ky institucion dënoi ish-presidentin Hashim Thaçi dhe ish-kryeparlamentarin Jakup Krasniqi me nga 25 vjet burgim, ish-kryeparlamentarin Kadri Veseli me 18 vjet dhe ish-deputetin Rexhep Selimi me 13 vjet burgim për krime lufte. Në vitin 2024, Kosova ishte pranë anëtarësimit në Këshillin e Evropës, por procesi ngeci shkak të kërkesave politike të disa shteteve anëtare lidhur me Asociacionin e komunave me shumicë serbe.

Projektligji i ri synon kufizimin e juridiksionit të Gjykatës Speciale dhe ndryshimin e disa dispozitave që lidhen me procedurat e dënimet. Bashkimi Evropian i kundërshtoi këto ndryshime duke paralajmëruar se ato bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit dhe cenojnë pavarësinë e gjyqësorit. Më 4 nëntor, Komisioni Evropian publikoi një raport ku paralajmëroi se ndryshimet e propozuara ngrenë shqetësime serioze për mbrojtjen e viktimave e dëshmitarëve, si dhe për llogaridhënien. BE-ja e mirëpriti vendimin e presidentes për kthimin e dokumentit dhe kërkoi konsultime të mëtejshme mbështetur në shkëmbimin e letrave të vitit 2014. Komisionarja Marta Kos konfirmoi më 5 nëntor zhvillimin e bisedimeve me ekzekutivin, por Qeveria nuk ka dhënë hollësi publike për to. Nga ana tjetër, kryeministri Albin Kurti deklaroi më 10 nëntor gjatë Forumit të Paqes në Paris se pakënaqësitë me aktgjykimin duhet të adresohen përmes apelimit.

Sipas Rregullores së Kuvendit të Kosovës, komisioni përgjegjës parlamentar ka në dispozicion një afat prej katër javësh nga pranimi i ligjit të kthyer për të përgatitur raportin për seancë plenare.

Ramadan Ilazi, nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë, thotë se shumë shtete që vendosin për anëtarësimin në Këshillin e Evropës përcjellin nga afër përmbushjen e detyrimeve ndërkombëtare. Ndërkaq, Engjëllushe Morina, hulumtuese e lartë për politika në Këshillin Evropian për Marrëdhënie me Jashtë në Berlin, paralajmëron se ndryshimet në ligj mund të kthehen në pengesë për integrimin evropian. Ajo deklaroi: «Kosova nuk ka më kohë për të humbur. Duke pasur parasysh kontekstin politik në Evropë, gjërat po lëvizin shumë shpejt dhe viti 2027, me zgjedhje nacionale në shumë vende anëtare, mund ta ndryshojë konstelacionin politik në BE. Kjo mund të na çojë në një situatë ku Kosova do të ketë edhe më pak përkrahje».