Ahmet Lepenica: komandanti i parë i Luftës së Vlorës 1920

Kur në verën e vitit 1920 Vlora u ngrit me armë kundër pushtimit italian, komandën e parë të forcave shqiptare nuk e mbajti njeriu që historia do të kujtonte më vonë si fitimtar, por një major i vjetër i dalë nga radhët e ushtrisë osmane. Ahmet Lepenica — me emrin e plotë Ahmet Islam Canaj, nga fshati Lepenicë i Vlorës — ishte komandanti i përgjithshëm i Luftës së Vlorës 1920 nga nisja e saj deri te rënia e garnizonit të Kotës, çasti kur ai ia dorëzoi komandën Qazim Koculit. Ai është një nga ata emra që fitorja e madhe i la në hije: roja e armatosur e Kongresit, oficeri që bashkoi Himarën me shtetin, burri që hapi luftën por nuk e mbylli atë.

Kush ishte

Ahmet Lepenica lindi më 1872 në fshatin Lepenicë, në krahinën malore mbi Vlorë, në Sanxhakun e atëhershëm të Vlorës nën Perandorinë Osmane. Mbiemri me të cilin hyri në histori është ai i vendlindjes — një zakon i njohur i Labërisë dhe i jugut shqiptar, ku njeriu mbante emrin e fshatit që e kishte rritur. Ashtu si shumica e oficerëve shqiptarë të brezit të tij, formimin ushtarak e mori brenda ushtrisë osmane, e cila në atë kohë ishte e vetmja shkollë ku një djalë i malësisë mund të mësonte artin e luftës moderne. Prej andej ai do të dilte me gradën që do t'i jepte peshë kur çështja kombëtare do të kërkonte njerëz që dinin të komandonin.

Nga ushtria osmane te grada e majorit

Në radhët e ushtrisë osmane Lepenica u dëshmua si oficer i lindur. Nga ushtar i thjeshtë, për vepra trimërie u ngjit deri në gradën e kapitenit, dhe u dërgua në një kurs ushtarak dyvjeçar që e përfundoi me rezultate të shkëlqyera. Kthesa erdhi me trazirat e viteve 1914, kur qeveria e sapoformuar shqiptare e Turhan Pashë Përmetit u përball me kryengritjen e Haxhi Qamilit në Shqipërinë e Mesme. Për qëndrimin e tij në ato përleshje, Lepenica u gradua major nga qeveria shqiptare — një gradë që e vendoste tashmë brenda strukturës ushtarake të shtetit të ri, jo më nën flamurin osman. Ishte pikërisht kjo përvojë komande që gjashtë vjet më vonë do ta çonte në krye të mbrojtjes së Vlorës.

Komandanti i parë i Luftës së Vlorës

Në qershor të vitit 1920, kur qyteti vendosi t'i hidhej me armë garnizonit italian që mbante ende të pushtuar Vlorën dhe ishullin e Sazanit, drejtimin ushtarak të kryengritjes e mori Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare — organi me dymbëdhjetë anëtarë e me kryetar Osman Haxhiun, që qyteti ngriti për të organizuar rezistencën. Në krye të forcave, si komandant i përgjithshëm, u caktua major Ahmet Lepenica. Ai e mbajti komandën nga çelja e luftës deri te marrja e garnizonit të Kotës — një nga pozicionet çelës të frontit. Aty, sipas kronikës, Lepenica dha dorëheqjen dhe kaloi në drejtimin e policisë së luftës bashkë me Shero Eminin, ndërsa komanda e përgjithshme i kaloi Qazim Koculit, i cili do ta udhëhiqte fushatën deri në fitoren e 3 shtatorit 1920. Burimet nuk pajtohen plotësisht mbi arsyet e largimit — disa e paraqesin si dorëheqje pas një jave komandë, të tjera thjesht si kalim detyre pas rënies së Kotës — por të gjitha e vendosin Lepenicën si komandantin e parë të asaj lufte, njeriun që hapi veprimet ushtarake para se stafeta t'i kalonte pasardhësit.

Roja e Kongresit, Vjosa dhe Himara

Largimi nga komanda e përgjithshme nuk e nxori Lepenicën jashtë skenës. Ende në vitin 1920 ai u gjend mes rojës së armatosur që mbrojti Kongresin e Lushnjës — kuvendin që rithemeloi shtetin shqiptar dhe hodhi poshtë planet e huaja për copëtimin e vendit. Pas fitores së Vlorës, detyrat ushtarake vazhduan: më 12 shkurt 1921 ai u emërua komandant i zonës së lumit Vjosa, dhe më 1 qershor 1921 — për herë të parë në historinë e shtetit shqiptar — bashkoi krahinën e Himarës me administratën e armatosur të shtetit, duke e sjellë atë brerez bregdetar nën autoritetin e Tiranës. Ishin veprime që plotësonin, tokë pas toke, atë që fitorja e Vlorës e kishte nisur: shndërrimin e një rezistence krahinore në kufi e administratë të një shteti të njohur, pasi Lidhja e Kombeve e pranoi Shqipërinë më 17 dhjetor 1920.

Emri që historia e la në hije

Ahmet Lepenica vdiq më 1942, në prag të një lufte të re që do të përpinte edhe një herë Vlorën dhe Labërinë. Emri i tij i takon një rrjeti të tërë oficerësh e krerësh vendorë — Vlora, Labëria dhe malësia rreth saj — që në verën e vitit 1920 e kthyen dijen ushtarake të fituar nën flamuj të huaj në mbrojtje të shtetit të vet. Ky rrjet nuk u ngrit rreth një njeriu të vetëm, por rreth një ideje: se qyteti mund t'i qëndronte një perandorie. Fitorja e madhe, siç ndodh shpesh, e mbajti në kujtesë komandantin e fundit dhe i harroi ata që hapën rrugën; historia e Lepenicës, komandantit të parë të Luftës së Vlorës, e roja e Kongresit të Lushnjës, e ka pikërisht këtë vlerë — të kujtojë se fitorja e një populli rrallëherë është vepër e një emri të vetëm.