Person · Shekulli XX
Ahmet Lepenica
–
Komandanti i parë i Luftës së Vlorës 1920
Komandanti i parë i mbrojtjes së Vlorës — majori nga Lepenica që hapi luftën e vitit 1920, para se komanda t'i kalonte Qazim Koculit.
Kur në verën e vitit 1920 Vlora u ngrit me armë kundër pushtimit italian, komandën e parë të forcave shqiptare nuk e mbajti njeriu që historia do të kujtonte më vonë si fitimtar, por një major i vjetër i dalë nga radhët e ushtrisë osmane. Ahmet Lepenica — me emrin e plotë Ahmet Islam Canaj, nga fshati Lepenicë i Vlorës — ishte komandanti i përgjithshëm i Luftës së Vlorës 1920 nga nisja e saj deri te rënia e garnizonit të Kotës, çasti kur ai ia dorëzoi komandën Qazim Koculit. Ai është një nga ata emra që fitorja e madhe i la në hije: roja e armatosur e Kongresit, oficeri që bashkoi Himarën me shtetin, burri që hapi luftën por nuk e mbylli atë.
Përmbajtja6 pjesë
Pse ka rëndësi
- Ahmet Islam Canaj — i njohur si Ahmet Lepenica, nga fshati Lepenicë i Vlorës — lindi më 1872 dhe formimin ushtarak e mori brenda ushtrisë osmane, ku u ngjit deri në gradën e kapitenit.
- Për qëndrimin e tij në përleshjet e vitit 1914 kundër kryengritjes së Haxhi Qamilit, u gradua major nga qeveria shqiptare — jo më nën flamurin osman.
- Qe komandanti i përgjithshëm i Luftës së Vlorës 1920 nga nisja e saj deri te rënia e garnizonit të Kotës, kur ia dorëzoi komandën Qazim Koculit.
Kush ishte
Ahmet Lepenica lindi më 1872 në fshatin Lepenicë, në krahinën malore mbi Vlorë, në Sanxhakun e atëhershëm të Vlorës nën Perandorinë Osmane. Mbiemri me të cilin hyri në histori është ai i vendlindjes — një zakon i njohur i Labërisë dhe i jugut shqiptar, ku njeriu mbante emrin e fshatit që e kishte rritur. Ashtu si shumica e oficerëve shqiptarë të brezit të tij, formimin ushtarak e mori brenda ushtrisë osmane, e cila në atë kohë ishte e vetmja shkollë ku një djalë i malësisë mund të mësonte artin e luftës moderne. Prej andej ai do të dilte me gradën që do t'i jepte peshë kur çështja kombëtare do të kërkonte njerëz që dinin të komandonin.
Nga ushtria osmane te grada e majorit
Në radhët e ushtrisë osmane Lepenica u dëshmua si oficer i lindur. Nga ushtar i thjeshtë, për vepra trimërie u ngjit deri në gradën e kapitenit, dhe u dërgua në një kurs ushtarak dyvjeçar që e përfundoi me rezultate të shkëlqyera. Kthesa erdhi me trazirat e viteve 1914, kur qeveria e sapoformuar shqiptare e Turhan Pashë Përmetit u përball me kryengritjen e Haxhi Qamilit në Shqipërinë e Mesme. Për qëndrimin e tij në ato përleshje, Lepenica u gradua major nga qeveria shqiptare — një gradë që e vendoste tashmë brenda strukturës ushtarake të shtetit të ri, jo më nën flamurin osman. Ishte pikërisht kjo përvojë komande që gjashtë vjet më vonë do ta çonte në krye të mbrojtjes së Vlorës.
Komandanti i parë i Luftës së Vlorës
Në qershor të vitit 1920, kur qyteti vendosi t'i hidhej me armë garnizonit italian që mbante ende të pushtuar Vlorën dhe ishullin e Sazanit, drejtimin ushtarak të kryengritjes e mori Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare — organi me dymbëdhjetë anëtarë e me kryetar Osman Haxhiun, që qyteti ngriti për të organizuar rezistencën. Në krye të forcave, si komandant i përgjithshëm, u caktua major Ahmet Lepenica. Ai e mbajti komandën nga çelja e luftës deri te marrja e garnizonit të Kotës — një nga pozicionet çelës të frontit. Aty, sipas kronikës, Lepenica dha dorëheqjen dhe kaloi në drejtimin e policisë së luftës bashkë me Shero Eminin, ndërsa komanda e përgjithshme i kaloi Qazim Koculit, i cili do ta udhëhiqte fushatën deri në fitoren e 3 shtatorit 1920. Burimet nuk pajtohen plotësisht mbi arsyet e largimit — disa e paraqesin si dorëheqje pas një jave komandë, të tjera thjesht si kalim detyre pas rënies së Kotës — por të gjitha e vendosin Lepenicën si komandantin e parë të asaj lufte, njeriun që hapi veprimet ushtarake para se stafeta t'i kalonte pasardhësit.
Roja e Kongresit, Vjosa dhe Himara
Largimi nga komanda e përgjithshme nuk e nxori Lepenicën jashtë skenës. Ende në vitin 1920 ai u gjend mes rojës së armatosur që mbrojti Kongresin e Lushnjës — kuvendin që rithemeloi shtetin shqiptar dhe hodhi poshtë planet e huaja për copëtimin e vendit. Pas fitores së Vlorës, detyrat ushtarake vazhduan: më 12 shkurt 1921 ai u emërua komandant i zonës së lumit Vjosa, dhe më 1 qershor 1921 — për herë të parë në historinë e shtetit shqiptar — bashkoi krahinën e Himarës me administratën e armatosur të shtetit, duke e sjellë atë brerez bregdetar nën autoritetin e Tiranës. Ishin veprime që plotësonin, tokë pas toke, atë që fitorja e Vlorës e kishte nisur: shndërrimin e një rezistence krahinore në kufi e administratë të një shteti të njohur, pasi Lidhja e Kombeve e pranoi Shqipërinë më 17 dhjetor 1920.
Emri që historia e la në hije
Ahmet Lepenica vdiq më 1942, në prag të një lufte të re që do të përpinte edhe një herë Vlorën dhe Labërinë. Emri i tij i takon një rrjeti të tërë oficerësh e krerësh vendorë — Vlora, Labëria dhe malësia rreth saj — që në verën e vitit 1920 e kthyen dijen ushtarake të fituar nën flamuj të huaj në mbrojtje të shtetit të vet. Ky rrjet nuk u ngrit rreth një njeriu të vetëm, por rreth një ideje: se qyteti mund t'i qëndronte një perandorie. Fitorja e madhe, siç ndodh shpesh, e mbajti në kujtesë komandantin e fundit dhe i harroi ata që hapën rrugën; historia e Lepenicës, komandantit të parë të Luftës së Vlorës, e roja e Kongresit të Lushnjës, e ka pikërisht këtë vlerë — të kujtojë se fitorja e një populli rrallëherë është vepër e një emri të vetëm.
Burimet
Kjo faqe mbështetet në kronologjinë e Luftës së Vlorës 1920 për rrjedhën ushtarake, radhën e komandantëve (Ahmet Lepenica → Qazim Koculi) dhe dorëheqjen te Kota; në kronikën e Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare të botuar nga gazeta Dielli për përbërjen dymbëdhjetëanëtarëshe të komitetit dhe kalimin e komandës; dhe në përmbledhjen biografike të botuar nga Bota Sot për origjinën, gradën ushtarake, rolin si roje e Kongresit të Lushnjës dhe emërimet e mëvonshme (zona e Vjosës, bashkimi i Himarës me shtetin, 1921). Aty ku burimet nuk pajtohen mbi arsyet e largimit nga komanda, teksti i paraqet të dyja versionet pa zgjedhur njërin.
Lidhjet
9Personat
- Qazim Koculi — pasardhësi në komandë; mori drejtimin te Kota dhe e çoi luftën në fitore
- Ismail Qemali — ngriti flamurin në Vlorë më 1912; qytetin që Lepenica e mbrojti më 1920
- Xhafer Ypi — bashkëkohës — brezi i parë i shtetndërtuesve shqiptarë
- Hysni Lepenica: mësuesi që u bë komandant i Jugut dhe ra në Grehot — lidhje reciproke
Ngjarjet
- Lufta e Vlorës 1920 — komandant i përgjithshëm nga nisja e luftës deri te rënia e garnizonit të Kotës
- Kongresi i Lushnjës — mes rojës së armatosur që e mbrojti kuvendin, 1920
- Lidhja e Kombeve 1920 — pranoi Shqipërinë më 17 dhjetor 1920 — njohja që fitorja e Vlorës e bëri të mundur
Vendet
- Himara — krahina bregdetare që Lepenica bashkoi me shtetin më 1 qershor 1921
Organizatat
- Rrjeti shqiptar — Vlora, Labëria dhe malësia që u ngritën bashkë rreth idesë së shtetit
Lajmi i fundit
- Kosumi Ibrahimi: Alban Hyseni dështoi me premtimin për uniformat shkollore
- Trump: Synoj marrëveshje afatgjatë me Iranin që ndalon armët bërthamore
- Zelensky: «Edhe nëse Trump dhe Putin janë miq, nuk na mjafton»
- Politika e Serbisë ndaj Kosovës mbetet e pandryshuar nga emrat e rinj
- I.Z.: Rrjeti ndërkombëtar i drogës drejtohej nga qelia në Shqipëri
- Frinzi: Kosova duhet ta zhbëjë Gjykatën Speciale
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar