Kush ishte Sotir Gjika dhe pse mbeti në hije?

Sotir Gjika, i njohur me pseudonimin "Shkëmb’i Mbletës", ishte një nga publicistët më të rëndësishëm shqiptarë të fillimshekullit XX, i cili shërbeu si gazetar dhe patriot në Shqipëri, SHBA, Rumani dhe Itali. Ai zhvilloi një veprimtari të jashtëzakonshme deri në vdekjen e tij në moshën 38-vjeçare, duke u përqendruar në mbrojtjen e interesave kombëtare në një periudhë kritike diplomatike.

Gjika nisi karrierën në Boston me gazetën "Dielli" dhe më vonë themeloi gazetën "Kuvendi" në Romë në vitin 1918. Për rreth trembëdhjetë vjet, ai mbajti një bashkëpunim të pandërprerë me shtypin italian, duke shkruar për organe si "Corriere delle Puglie" dhe "La Gazzetta di Puglia", ku pati një rubrikë të përhershme për çështjen shqiptare.

Një dokument i ri, një letër e panjohur deri më sot, dëshmon vizionin e tij mbi rreziqet e copëtimit të vendit pas Konferencës së Paqes në Paris. Gjika kritikoi ashpër Paktin Tittoni–Venizelos të korrikut 1919, marrëveshjen sekrete midis Italisë dhe Greqisë që synonte aneksimin e "Vorio Epirit" dhe forcimin e kontrollit italian mbi Vlorën.

Përveç penës, patrioti shqiptar u përfshi edhe në luftë të armatosur për mbrojtjen e shtetit. Në vitin 1914, ai luftoi në betejën e Rashbullit nën komandën e kolonelit holandez Thomson, ku u plagos dhe u kap rob nga kryengritësit, për t'u shpëtuar më pas përmes ndërhyrjes së Fuqive të Mëdha.

Trashëgimia e tij përfshin letërkëmbime të rëndësishme me figura të shquara si Asdreni, Luigj Gurakuqi dhe Ahmet Zogu. Këto dokumente hedhin dritë mbi përpjekjet për organizimin politik të shqiptarëve dhe kërkesën për autoqefalinë të Kishës Ortodokse Shqiptare, duke treguar një angazhim të plotë për mbrojtjen diplomatike të interesave kombëtare.

Kujtesa për Sotir Gjikën është rikthyer falë punës kërkimore të nipit të tij, Eugjen Merlika. Shkrimet dhe korrespondenca e tij janë mbledhur në vëllimin "Detyra ime mbaron me jetën time", i cili rikthen në vëmendje një intelektual që e konsideroi publicistikën si një mision kombëtar, pavarësisht se vdiq në varfëri dhe larg atdheut.

Veprimtaria e tij në shtypin italian, që nisi që në gusht të vitit 1914, mbetet një nga kontributet më të veçanta të diplomacisë shqiptare në Evropë. Gjika vërtetoi se fjala e lirë dhe ndershmëria janë armë po aq të fuqishme sa lufta e armatosur për lirinë e një kombi.

Burim: Dielli (Vatra, SHBA)
— Redaksia ZHURMA