Rexha: Inteligjenca artificiale ka rritur rrezikun kibernetik

Inteligjenca artificiale ka rritur ndjeshëm rrezikun e sulmeve kibernetike, duke ua lehtësuar depërtimin edhe personave me njohuri më të pakta teknike në Kosovë dhe shtetet evropiane. Në disa vende të Evropës, nga Suedia deri në Belgjikë, sulmet kibernetike prekën sistemet e ftohjes në supermarkete, duke rritur temperaturat në frigoriferë, ndërsa në Kosovë mashtruesit përdorën mesazhe të rreme për të vjedhur të dhënat bankare të dhjetëra qytetarëve.

Siç raportoi Zhurma më 3 nëntor 2026, kancelari gjerman Friedrich Merz kërkoi që njeriu dhe dinjiteti i tij të mbeten në qendër të zhvillimit teknologjik.

Blerim Rexha, profesor i inxhinierisë kompjuterike në Universitetin e Prishtinës, shpjegon se pajisjet si frigoriferët dhe kamerat e sigurisë fillimisht nuk ishin projektuar për t’u kontrolluar nga distanca, por atyre iu shtuan module interneti më vonë. Sipas Rexhës, një nga dobësitë e këtyre pajisjeve janë fjalëkalimet e paracaktuara nga prodhuesit, duke bërë që pajisjet e ekspozuara në internet me kredenciale të njohura si “default” apo “admin123” të jenë lehtë të hakueshme. Identifikimi i autorëve mbetet një nga vështirësitë e hetimit, sepse sulmuesit përpiqen t’i fshehin gjurmët digjitale dhe në disa raste veprojnë nga shtete të tjera.

Në Kosovë, qytetarët kanë rënë viktimë e mesazheve që imitonin faqet e bankave apo institucioneve të tjera për të marrë të dhënat dhe për t'u zbrazur llogaritë. Rexha thekson se inteligjenca artificiale i bën këto mesazhe më bindëse, duke u dhënë një gjuhë më të natyrshme që nuk tingëllon si përkthim bufeal nga gjuha angleze. Pasojat e vjedhjes së të dhënave personale mund të shkojnë përtej humbjes së parave, pasi ato shiten në tregje të paligjshme në internet dhe mund të përdoren për të krijuar identitete të rreme në kohën kur Kosova kalon drejt shërbimeve dhe identifikimit digjital.

Sipas Rexhës, institucionet e Kosovës ngecin në aspektin praktik të zbatimit të ligjeve për sigurinë kibernetike, ndërsa investimi kryesor duhet bërë te të rinjtë dhe studentët. Për mbrojtjen e qytetarëve, ai propozon që siguria kibernetike të mësohet që në shkollën fillore, të ofrohen trajnime dhe njerëzit të mësojnë si t'i përdorin në mënyrë të sigurt pajisjet e lidhura me internetin.

Blerim Rexha shpjegon: «Në momentin që pajisjen tonë e ekspozojmë në internet, ne duhet paraprakisht t'i marrim të gjitha masat që diçka e tillë të mos ndodhë nga personat e paautorizuar».

«Derisa para katër, pesë e më shumë viteve për të sulmuar duhej të kishte një inxhinier jashtëzakonisht të mirë që i njeh sistemet, sot me inteligjencën artificiale ky prag është zvogëluar jashtëzakonisht shumë kështu që edhe fillestarët edhe grupet që nuk kanë një buxhet të mjaftueshëm mund të bëjnë diçka të tillë», shton Rexha.

Rexha deklaron gjithashtu: «Nuk tingëllojnë vetëm përkthime bukfale nga gjuha angleze, por tani duken jashtëzakonisht të përafërta, sikur një mik i yni, sikur dikush i afërt ose sikur banka jonë tani ka dërguar një e-mail».

«Ne mburremi që pasuria jonë janë njerëzit, por nuk i kemi mbështetur mjaftueshëm. Prandaj Kosova nuk ngec në aspektin ligjor, po ngec në aspektin praktik», përfundon ai.