Çfarë ndodhi me lumin e Mërturit?

— Nikaj-Mërturi, Tropojë — Rreth 300 banorë u mblodhën pranë urës së Mërturit, në Nikaj-Mërtur të Tropojës, në një protestë kundër ndërtimit të tri pritave malore (diga) në lumin e Mërturit. Projekti prej 9 milionë eurosh i Korporatës Elektroenergjietike Shqiptare (KESH) parashikon një afat 22-mujor. Punimet kishin nisur rreth tri javë më parë pa njoftuar banorët; fadromat kishin devijuar rrjedhën e lumit duke krijuar një rrugë kalimi në shtratin e tij.

Banorët thanë se projekti do të shkatërrojë jetën e tyre dhe peizazhin. Nikoll Hasaj nga Currajt e Poshtëm e përshkroi Mërturin si një nga lumenjtë më të egër të zonës, që fillon në bjeshkët e Currajt të Epërm dhe derdhet në liqen. "Në raste të veçanta sjell deri në 2 mijë metra kub për sekondë ujë," tha ai. Pëllumb Qokaj nga Currajt e Epërm tha se pritat janë "një punë për të vjedhur një sasi lekësh," duke nënvizuar se 750 familje po largohen nga zona pa asnjë masë për to.

Një tjetër pikë e debatit ishte përcaktimi i lumit Mërtur si "përrua" në dokumentacionin e projektit. Avokati Paulin Paplekaj tha se kjo është bërë për të vjedhur lekë. Ai tha se projekti përfshin 10 prita, me një lartësi prej 7.5 metrash dhe pas tyre, në lartësinë 30 metra, do të ketë blloqe betoni 2-metërshe. "Dy hartuesit e projektit sot janë prapa hekurave," shtoi ai, duke shtuar se vlerësimi i ndikimit në mjedis ishte bërë në 2019 dhe në 2022 i ishte bashkangjitur projektit.

Besjana Guri nga Qendra LUMI deklaroi se pasojat e punimeve janë të dukshme: makineritë kishin devijuar shtratin e lumit për rreth një kilometër pa asnjë njoftim, dëgjesë publike ose tabelë informimi. Ajo theksoi se Shqipëria ka pakësuar rrjedhën natyrore të lumenjve me 28% në vetëm 7 vitet e fundit, dhe kjo ndërhyrje është pjesë e një fenomeni më të gjerë si në Valbonë e Cem.

Pas mobilizimit, njësia administrative Lekbibaj anuloi dëgjesën publike të planifikuar për 5 korrik dhe administratori Besard Ndoja iu bashkua protestës duke kërkuar transparencë. Banorët kërkojnë pezullimin e projektit dhe nisën nënshkrimin e një peticioni. Nikaj-Mërturi është Park Natyror Rajonal që nga viti 2014 në zemër të Alpeve Shqiptare. Banorët ankohen për mungesën e investimeve: "Këtu nuk ka asnjë metër kub asfalt, as drita—por për të hyrë me fadroma në lumë rruga gjendet e shpejtë," tha Jurgen Palnikaj.

Burim: Citizens Channel, https://citizens.al/2026/07/06/nikaj-merturi-organizohet-ne-proteste-per-mbrojtjen-e-lumit/

— Redaksia ZHURMA