Mandrica ruan gjuhën dhe traditat shqiptare prej katër shekujsh
Fshati i vetëm shqiptar në Bullgari po përballet me shpopullim, duke numëruar vetëm 34 banorë sipas regjistrimit të fundit të vitit 2021.
MANDRICË — Fshati Mandricë, i vetmi fshat shqiptar në Bullgari, po ruhet si një vatër e veçantë e kulturës dhe gjuhës sonë prej katër shekujsh. Ky vendbanim mjaft historik në komunën e Ivajllovgradit u themelua që në vitin 1636 nga tre vëllezër të krishterë ortodoksë nga Vithkuqi i Korçës.
Sipas raportimeve nga mediat Tetova Sot dhe RTK, ky fshat ka qenë pjesë e një konstelacioni më të gjerë kolonish shqiptare në Thrakinë e Edrenesë. Ndërkohë, gazeta KultPlus saktëson se Mandrica shtrihet rreth 20 kilometra në jug të Ivajllovgradit, pranë kufirit grek, mes luginave të dy lumenjve.
Themeluesit shqiptarë fillimisht u vendosën në këtë zonë malore për të furnizuar ushtrinë osmane me produkte qumështi dhe mish të freskët. Për shkak të punës së tyre të palodhur, beu vendas i përjashtoi nga taksat. Një shekull më parë, fshati kishte afro 3.500 banorë të hershëm.
Sot popullsia e fshatit ka rënë ndjeshëm, nga 52 banorë në vitin 2011 në vetëm 34 banorë në regjistrimin e vitit 2021. Për të parandaluar braktisjen, Shoqata për Ringjalljen e Mandricës ka ndërmarrë nisma të shumta kulturore, duke krijuar faqen e saj zyrtare dhe duke promovuar turizmin.
Dialekti i tyre i veçantë, i studiuar nga albanologë si Ludmil Stankov, ruhet ende vetëm përmes traditës gojore. Banorët si e moshuara Sulltana Aleksandrova tregojnë se gjatë vizitave në Vithkuq, ata arrijnë të kuptojnë rreth 80 për qind të gjuhës që flitet në atdheun e tyre të hershëm.
Veshja tradicionale prej leshi të zi me shirita të kuq dhe shtëpitë e mëdha prej qerpiçi dëshmojnë trashëgiminë shqiptare. Banorja Katerina Ilieva thekson se këto shtëpi ishin projektuar për rritjen e krimbave të mëndafshit, që dikur ishte burimi kryesor i jetesës për mbarë komunitetin e Mandricës.
Ndonëse fshati nuk ka prift të përhershëm dhe vizitohet vetëm dy herë në javë nga dyqani lëvizës, nismat e fundit për restaurimin e banesave sjellin shpresë. Banorët lokalë mbeten mjaft optimistë se kjo vatër e kulturës shqiptare në male nuk do të shuhet asnjëherë në të ardhmen.
Burim: Tetova Sot, https://tetovasot.com/2026/08/mandrica-fshati-shqiptar-ne-bullgari-qe-ruan-gjuhen-dhe-traditat-prej-kater-shekujsh/
— Redaksia ZHURMA
