Pse konsiderohet Deklarata e 2 Korrikut si 'gurthemeli' i shtetësisë së Kosovës?

— Prof. Dr. Fejzulla Berisha argumenton se shteti nuk është thjesht një akt i vetëm vullneti politik, por një proces i gjatë historik e normativ. Sipas tij, Deklarata Kushtetuese e 2 Korrikut 1990 shërbeu si pika e rilindjes juridike të subjektivitetit politik të Kosovës, duke reaguar ndaj krizës së thellë kushtetuese të kohës.

Berisha shpjegon se Kushtetuta e Jugosllavisë e vitit 1974 i kishte dhënë Kosovës kompetenca të gjera, por ndryshimet e vitit 1989 i suprimuan ato në mënyrë të njëanshme. Kjo kthesë solli centralizimin nga Beogradi, përjashtimin masiv të shqiptarëve nga institucionet dhe cenimin sistematik të të drejtave themelore të njeriut.

Deklarata e 2 Korrikut nuk shihet thjesht si akt politik, por si shprehje e një vetëdijeje juridike të organizuar. Në doktrinën moderne, ky fenomen quhet konstitucionalizëm i rezistencës, ku e drejta përdoret si instrument mbrojtës i rendit kushtetues për të riafirmuar subjektivitetin e Kosovës dhe për të kërkuar barazi në federatë.

Autori këtë proces e krahason me rastet e shteteve baltike nën pushtimin sovjetik, ku aktet e sovranitetit kushtetues shënuan fillimin e rikthimit të pavarësisë. Ai thekson se parimi i vetëvendosjes së popujve, i mishëruar në Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe Aktin Final të Helsinkit të vitit 1975, është shtylla e këtij procesi.

Sipas Berishës, rasti i Kosovës është një shembull i veçantë ku mohimi i vetëvendosjes së brendshme evoluoi në kërkesë për vetëvendosje të jashtme. Kjo evolucion juridike bazohet në dy dimensione: pjesëmarrjen demokratike dhe, në raste të jashtëzakonshme, të drejtën e shkëputjes nga shteti që mohon këto të drejta.

Vazhdimësia kushtetuese nga viti 1990 deri në 2008 shënon një zinxhir të pandërprerë që nis me Deklaratën, kalon në Kushtetutën e Kaçanikut dhe Referendumin e vitit 1991, deri te Lufta Çlirimtare e UÇK-së dhe ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999.

Ky proces, i përmbyllur me shpalljen e pavarësisë në 2008, dëshmon ekzistencën e një vazhdimësie të qartë juridike. Berisha konkludon se kjo zinxhir institucionale përbën bazën legjitime të shtetësisë së Republikës së Kosovës, duke e lidhur rezistencën e viteve '90 me jurisprudencën ndërkombëtare.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA