BE kritikon Turqinë në Raportin e Zgjerimit për Egjeun dhe doktrinën Atdheu Blu

Bashkimi Evropian ka ashpërsuar tonet ndaj Ankarasë në Raportin e Zgjerimit, ku vëren se përafrimi i politikës së jashtme turke me qëndrimet e bllokut mbetet shumë i ulët. Dokumenti i ri i Brukselit vendos në shënjestër pretendimet e Turqisë në detin Egje dhe në Mesdheun Lindor, përfshirjen e konceptit «Atdheu Blu» në tekstet shkollore, si dhe shmangien e sanksioneve evropiane ndaj Rusisë.

Raporti i Komisionit Evropian pason një periudhë me përplasje diplomatike dhe detare në rajon. Marrëdhëniet mes Athinës dhe Ankarasë kishin shfaqur një përmirësim të përgjithshëm prej vitit 2023, periudhë gjatë së cilës nuk u regjistruan shpime të paautorizuara nga palë turke në ujërat e Mesdheut Lindor. Megjithatë, vendimi i Asamblesë së Madhe Kombëtare të Turqisë i vitit 1995 për të konsideruar si shkak për luftë (casus belli) çdo zgjerim të ujërave territoriale të Greqisë deri në 12 milje detare vazhdon të jetë pengesë. Për më tepër, memorandumet detare me Libinë dhe përplasjet për hapësirën ajrore kanë mbajtur të ngrira bisedimet për afrimin e Turqisë me BE-në.

Sipas gjetjeve të raportit, Brukseli e cilëson memorandumin turko-libian si të papajtueshëm me të drejtën ndërkombëtare dhe të Drejtën e Detit. Komisioni Evropian thekson se ky pakt cënon të drejtat sovrane të shteteve të treta. Përfaqësuesi i BE-së, Stavros Lambrinidis, konfirmoi publikisht mbështetjen e bllokut për pozicionin e Athinës gjatë fjalës që ministri i Jashtëm grek, Giorgos Gerapetritis, mbajti në OKB. Një zyrtar evropian po ashtu bëri me dije se Turqia po mundëson shmangien e sanksioneve kundër Rusisë në nivele të konsiderueshme, gjë që kërkon përparim të menjëhershëm nga ana e Ankarasë.

Raporti detajon edhe pengesat praktike që Turqia po u bën projekteve rajonale. Komisioni vëren se Ankaraja ka bllokuar punët kërkimore për ndërtimin e kabllos elektrike Great Sea Interconnector (GSI), një projekt kyç i financuar nga BE-ja për ndërlidhjen energjetike. Dokumenti ngre shqetësime edhe për fluturimet turke mbi ishujt grekë, kërkesat e Ankarasë për çmilitarizimin e tyre dhe njoftimet lundrimore të lëshuara prej saj. Po ashtu, tensionet u rritën pas reagimeve turke për dërgimin e një baterie raketore Patriot në ishullin Karpathos kundër kërcënimit iranian, si dhe nga dislokimi i avionëve grekë F-16 në Qipro pas sulmeve me dron ndaj bazave britanike.

Në të njëjtin dokument, Komisioni Evropian përfshiu vërejtje edhe për Maqedoninë e Veriut. Edhe pse Brukseli pranon se Shkupi dhe Athina bashkëpunojnë në fusha si ekonomia, turizmi dhe energjetika, ai nërmend se zyrtarë të lartë maqedonas, përfshirë kryeministrin Hristijan Mickoski, anashkalojnë Marrëveshjen e Prespës duke mos përdorur emrin kushtetues të shtetit.

Përveç kritikave për politikën e jashtme, raporti nëzvijëzon se përkeqësimi i standardeve demokratike dhe qëndrimi i Ankarasë ndaj Qipros Veriore mbeten pengesa serioze. Komisioni Evropian rikujton se neni 3 i konventës UNCLOS ia njeh çdo shteti të drejtën e zgjerimit të ujërave detare, duke kërkuar që mosmarrëveshjet në Egje të zgjidhen mbi bazën e së drejtës ndërkombëtare.