Avokati i Popullit: Qeverisë i kërkohen masa konkrete ndaj ndotjes

Avokati i Popullit i ka dorëzuar Qeverisë dhe strukturave përgjegjëse një sërë rekomandimesh për frenimin e ndotjes së ajrit në vend, duke theksuar se gjatë vitit 2025 rrjeti shtetëror i monitorimit shënoi 171 ditë me tejkalim të grimcave PM₁₀. Dokumenti vë informatën se sfidat mjedisore ndërlidhen drejtpërdrejt me shëndetin e qytetarëve dhe detyrimet e shtetit.

Sipas të dhënave të Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës, përqendrimet më të larta të ajrit të ndotur u regjistruan gjatë stinës së dimrit. Këto gjetje përfshihen në Raportin Ex officio nr. 251/2023, i cili e trajton cilësinë e ajrit përmes prizmit të të drejtave të njeriut. Më herët, në prill të vitit 2026, Prokuroria e Prishtinës kishte autorizuar Policinë që të niste hetimet për dyshimet rreth ndotjes në Obiliq pas shfaqjes së tymit nga Korporata Energjetike e Kosovës, kurse Bankwatch raportoi se emetimet në rajon ishin shumëfish më të larta se normat e lejuara të Komunitetit të Energjisë.

Në raport theksohen gjithashtu mangësitë e ndryshme institucionale, përfshirë mungesën e kapaciteteve teknike e njerëzore në fushën e inspektimit dhe nevojën për koordinim më të mirë ndërinstitucional. Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës ka paralajmëruar se ndotja rrit rrezikun e shfaqjes së sëmundjeve respiratore dhe kardiovaskulare, duke prekur veçanërisht fëmijët, të moshuarit dhe shtresat me sëmundje kronike, sipas konstatimeve të prezantuara nga Avokati i Popullit. Dokumenti nënvizon se autoritetet publike duhet të ndërhyjnë me masa parandaluese kur janë në dijeni për rreziqet ndaj jetës dhe shëndetit.

«Duke u mbështetur në standardet e zhvilluara nga Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Avokati i Popullit ka theksuar se mbrojtja e të drejtave të njeriut nga pasojat e ndotjes mjedisore kërkon përmbushjen e detyrimeve pozitive të shtetit për ndërmarrjen e masave parandaluese dhe efektive, veçanërisht kur autoritetet janë në dijeni për rreziqet që ndotja paraqet për jetën, shëndetin dhe mirëqenien e qytetarëve», thuhet në njoftimin zyrtar.

Institucioneve u është bërë thirrje që të avancojnë politikat publike, të zbatojnë legjislacionin në fuqi dhe të zbatojnë mekanizma më të fortë të mbikëqyrjes për mbrojtjen e mjedisit dhe të drejtave themelore.