Çfarë pasqyre lë vetingu pas 9 vjetësh për drejtësinë shqiptare?

TIRANË — Inspektori i Lartë i Drejtësisë, Artur Metani, i pranishëm në ceremoninë përmbyllëse të procesit të rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve, vlerësoi punën e organeve të rivlerësimit si "të jashtëzakonshme" në verifikimin e integritetit dhe profesionalizmit, dhe në largimin e "pjesës së pashëndetshme" të sistemit, mbi bazën e standardeve konkrete të vlerësimit.

"Anëtarët e organeve të rivlerësimit kanë kryer një punë të jashtëzakonshme duke verifikuar dhe larguar nga sistemi pjesën e pashëndetshme të tij, mbi bazën e standardeve konkrete të vlerësimit të integritetit të gjyqtarëve dhe prokurorëve," theksoi Metani. "Sot sistemi i drejtësisë, edhe për shkak të kësaj pune, është dukshëm më i mirë sesa i periudhës së vitit 2016".

Metani e kundërshtoi çdo lexim triumfalist të përfundimit të vetingut. Ai theksoi se ky moment "shënon fillimin e fazës më të rëndësishme të reformës në drejtësi", e cila ka të bëjë me institucionalizimin e standardeve të integritetit dhe përgjegjshmërisë, jo finalizimin e saj. "Tanimë, përfundimi i procesit të vetingut kërkon një vlerësim të kujdesshëm dhe reflektimin mbi të ardhmen, pasi shënon kalimin nga faza e funksionimit të mekanizmit të jashtëzakonshëm të vetingut drejt një etape më të re, ku përgjegjësia për garantimin e integritetit dhe profesionalizmit të magjistratëve u takon plotësisht institucioneve të reja të drejtësisë."

Sfida tashmë, sipas tij, nuk është më "pastrimi i sistemit të drejtësisë nga magjistratët jo profesionistë, jo me integritet, apo të papërgjegjshëm", por "garantimi i funksionimit të sistemit të drejtësisë mbi baza apo standarde të qëndrueshme profesionalizmi, etike dhe përgjegjshmërie". Ai paralajmëroi: "Një shtet i së drejtës nuk mund të mbështetet pafundësisht mbi masa të jashtëzakonshme. Kur masat e jashtëzakonshme kanë karakter vazhdues apo të përhershëm, ato rrezikojnë të bien në kundërshtim me vetë parimet që synojnë të mbrojnë."

Metani u bëri thirrje institucioneve të reja — KLGJ, KLGP dhe Shkollës së Magjistraturës — të internalizojnë standardet e vetingut. "Vetëm atëherë mund të themi se standardet e jashtëzakonshme me karakter kalimtar kanë përmbushur misionin e tyre për të cilin u krijuan," nënvizoi ai. Ai shtoi se "sfida e sotme e të gjithëve ne është ndërtimi i një sistemi drejtësie të ri, të qëndrueshëm si dhe duke u organizuar dhe funksionuar mbi bazën e një sistemi 'llogaridhënës të zakonshëm'".

Për Metanin, treguesi më domethënës i suksesit nuk do të jetë thjesht numri i çështjeve të trajtuara nga organet e vetingut, apo vendimet individuale të marra prej tyre, por "aftësia e institucioneve të reja dhe të përhershme për të ruajtur dhe zhvilluar vetë standardet e integritetit, profesionalizmit dhe llogaridhënies që procesi i vetingut synoi të vendoste". "Vetëm atëherë mund të themi se standardet e jashtëzakonshme kanë përmbushur misionin e tyre," tha ai.

Fokusi i institucioneve të reja, shtoi ai, duhet të mbetet tek "profesionalizmi, paanshmëria, transparenca dhe pavarësia në ushtrimin e kompetencave të tyre kushtetuese" — plus ndërtimi i një "praktike të qëndrueshme dhe të parashikueshme administrative institucionale". Në këtë proces, Inspektori i Lartë i Drejtësisë nuk është i vetmi institucion që duhet të luajë një rol të rëndësishëm. Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë luajnë një rol po aq të rëndësishëm në garantimin e meritokracisë, zhvillimit të karrierës dhe funksionimit efektiv të mekanizmave të përgjegjshmërisë. Ndërsa Shkolla e Magjistraturës mbetet institucioni kyç ku formësohen jo vetëm njohuritë profesionale, por edhe kultura etike e brezave të ardhshëm të magjistratëve.

Burim: ATSH
— Redaksia ZHURMA