Verdikti dhe beteja juridike për ish-krerët e UÇK-së në Hagë

Procesi gjyqësor dhe verdikti ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Dhomat e Specializuara në Hagë kanë shkaktuar një valë zhvillimesh politike, institucionale dhe diplomatike. Pas shpalljes së vendimeve të shkallës së parë, debati është zhvendosur te afatet e reja të apelimit, veprimet e Kuvendit për ndryshimin e ligjit dhe reagimet e ashpra të bashkësisë ndërkombëtare, ndërkohë që institucionet dhe partitë politike në Kosovë po pozicionohen përmes qasjesh të ndryshme institucionale dhe diplomatike.

Modeli

Përsëritja e ngjarjeve tregon një dinamikë të ndarë në disa linja. Nga një anë, kemi veprimet e Kuvendit dhe deklaratat e deputetëve nga opozita, si PDK-ja, që kërkojnë angazhim të diplomacisë parlamentare, strategji shtetërore dhe mbrojtje të ligjit të ri, duke argumentuar se ndryshimet ndihmojnë në mbrojtjen e vlerave të luftës dhe kufizojnë veprimet e mëtejshme të Gjykatës Speciale. Nga ana tjetër, përshkallëzimi shihet te reagimet e drejtpërdrejta të Bashkimit Evropian, Britanisë, Francës dhe Gjermanisë, të cilat i kanë cilësuar ndryshimet ligjore të papranueshme dhe në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës. Ndërkohë, ekzekutivi ka shfaqur një qasje rezervë, ku kryeministri ka refuzuar të përgjigjet para gazetarëve për kritikat ndërkombëtare, ndërsa Presidenca ka zhvilluar vizita te familjet e ish-krerëve të UÇK-së dhe ka paralajmëruar veprime brenda afateve ligjore. Në rrafshin institucional të drejtësisë, Dhomat e Specializuara kanë refuzuar pjesëmarrjen në tryezën e Avokatit të Popullit, duke kërkuar zbatimin e kompetencave ekskluzive të mekanizmave të tyre.

Këndvështrimet

• Komisioni Evropian: Vlerëson se ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, të miratuara nga Kuvendi, bien ndesh me obligimet ndërkombëtare të Kosovës ndaj Bashkimit Evropian dhe janë të papranueshme.
• Dhomat e Specializuara: Refuzojnë ftesën e Avokatit të Popullit të Kosovës për tryezë diskutimi, duke rikujtuar se Kushtetuta i njeh përgjegjësi ekskluzive Avokatit të Popullit të Dhomave të Specializuara për mbikëqyrjen e të drejtave të personave që ndërveprojnë me këtë institucion.
• Partia Demokratike e Kosovës (PDK): Kërkon strategji institucionale, angazhim të diplomacisë parlamentare përmes grupeve të miqësisë për mbrojtjen e ish-krerëve të UÇK-së, dhe thekson se ligji i ri ndihmon në parandalimin e arrestimeve të tjera të komandantëve.
• Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK): E konsideron mosvotimin e Ligjit për Specialen si një qëndrim konsistent politik të partisë lidhur me drejtësinë, pa pasur pendesë për vendimin e marrë.
• Presidenca e Kosovës: Shpreh solidaritet me familjet e ish-krerëve të UÇK-së përmes vizitave dhe njofton se do të veprojë lidhur me ligjin në përputhje me afatet dhe përgjegjësitë kushtetuese e ligjore.

Çfarë vjen

Afati i fundit për kontestimin e ligjit në Gjykatën Kushtetuese përfundon më 15 tetor 2026, pas së cilës ai pritet t'i dërgohet Presidencës. Më pas, Presidentja do të ketë në dispozicion afatin prej tetë ditësh për të ndërmarrë veprimet e parapara. Ndërkaq, faza e betejës juridike në Apel parasheh afatin e ri deri më 27 nëntor 2026 për apelimin e aktgjykimit, ndërsa më 17 nëntor 2026 është paralajmëruar shpallja e aktgjykimit të radhës.