Si e rrëmbeu Parisin koreografi shqiptar Preljocaj në piramidën e Luvrit?

Koreografi me origjinë shqiptare Angelin Preljocaj performoi të shtunën e kaluar nën piramidën ikonike të Muzeut Louvre në Paris — një nga hapësirat kulturore më prestigjioze në botë. Vepra "Le Parc", e krijuar fillimisht në vitin 1994 për Paris Opera Ballet, u prezantua në kuadër të ekspozitës "Michel-Angel Rodin. Living bodies", duke krijuar dialog ndërmjet kërcimit dhe skulpturës, ndërmjet trupit të gjallë dhe formës së gurtë.

Mbrëmja, raportuar nga Albinfo.ch, u mor me entuziazëm nga publiku për "elegancën, ndjeshmërinë dhe forcën artistike" që Preljocaj ia përcjell skenës. Pranë tij performoi Paris Opera Orchestra, me program që përfshiu edhe vepra të Frederick Ashton dhe Hans van Manen.

Nga Mala Prespa në Luvër

Angelin Preljocaj lindi në vitin 1957 në Sucy-en-Brie, Francë, nga prindër shqiptarë me origjinë nga Mala Prespa, rajon i Shqipërisë jugore. U formua artistikisht nën Maurice Béjart, në shkollën Mudra të Brukselit, ku mësoi rigorin klasik pa e braktisur ndjeshmërinë e trupit. Themeloi Balletin Preljocaj në vitin 1985 — kompani e cila sot ka seli në Aix-en-Provence dhe konsiderohet ndër trupat koreografike më të rëndësishme të Europës.

"Le Parc" është vepra e tij emblemë: një histori dashurie e frymëzuar nga idealet romantike të shekullit XVIII, e veshur me muzikën e Mozartit. Premierat e para u mbajtën në Paris Opera, ku Preljocaj shërbeu si koreograf rezident. Me dekada punë, ai ka ndërtuar një gjuhë lëvizjeje unike — modernizëm pa heqje dorë nga bukuria, rigor pa heqje dorë nga emocioni.

Çka zbulon momenti

E shtuna e 25 Prillit nuk ishte thjesht një mbrëmje tjetër e Paris Opera. Ishte konfirmim: arti i shqiptarëve nuk jeton vetëm nëpër bibliotekat e Prishtinës dhe Tiranës, nëpër arkivat e ASHAK-ut e të Institutit Albanologjik — jeton në trupat e tanishëm, në koreografinë që i flet botës pa nevojë për ndonjë ndërmjetës gjuhësor.

Ditët e fundit, bota shqiptare kishte sytë nga varri i Rexhep Qosjes — mbrojtësi i madh i gjuhës, penalisti i letrave. Dallga e ngushëllimeve, debateve mbi ceremoninë e varrimit, fjalimet akademike. Gjithandej imazhi i kollosit që iku. Ndërkohë, në Paris, një tjetër shqiptar e kishte bërë punën e vet: i foli Europës me trupin.

Ky dallim — letrat dhe trupi, arkiva dhe skena, kujtimi dhe krijimi i tanishëm — nuk është kundërvënie. Është komplement. Qosja mbajti gjuhën; Preljocaj mbart identitetin pa fjalë. Të dy shqiptar. Të dy kultura e këtij kombi.

Cili rrezik

Pyetja e vërtetë nuk është nëse Preljocaj është mjaftueshëm "shqiptar" — është nëse Shqipëria dhe Kosova e dinë çfarë kanë. Panairi i botimit, seminaret akademike, ngushëllimet shtetërore — e krejt mirë. Por ku është emri i Preljocajt në programin kulturor të Ministrisë? Ku është shkëmbimi institucional i organizuar me Balletin Preljocaj?

Deri në mbyllje të këtij artikulli, Ministria e Kulturës e Kosovës dhe Ministria e Kulturës e Shqipërisë nuk kanë deklaruar pozicionin e tyre për lidhjen institucionale me Angelin Preljocaj.

Kur ikonët e letrave shqipe iken njëri pas tjetrit, diaspora jo vetëm e mban kujtimin gjallë — po ndërton të ardhmen e kulturës shqiptare. E ka nevojë ky komb me e njohur këtë.

Burim: Albinfo.ch, Wikipedia (Angelin Preljocaj)

— Redaksia ZHURMA