Tetë gra të vrara në Kosovë gjatë këtij viti

Gjatë vitit 2026, tetë gra janë vrarë në Kosovë, kryesisht nga partnerët apo ish-partnerët e tyre, duke shënuar mesatarisht një grua të vrarë çdo pesë javë. Vrasja e fundit, ajo e Arlinda Zekajt në Vitomiricë të Pejës më 25 tetor, ka ngritur shqetësime të mëdha publike mbi reagimin e institucioneve ndaj dhunës në familje dhe efektivitetin e mekanizmave të mbrojtjes, sipas të dhënave të publikuara nga mediat.

Kjo ngjarje ndodh në një sfond ku çështja e dhunës ndaj grave është trajtuar edhe më parë nga institucionet dhe organizatat ndërkombëtare. Në mars të vitit 2023, Gjykata Kushtetuese konstatoi se shteti kishte shkelur të drejtën për jetë të Sebahate Morinës, e cila ishte vrarë nga ish-bashkëshorti i saj në vitin 2021. Po ashtu, në gusht të vitit 2023, Amnesty International raportoi se gratë që përpiqen të largohen nga marrëdhëniet e dhunshme në Kosovë përballen me pasiguri dhe mungesë mbështetjeje shtetërore, çka i detyron disa prej tyre të kthehen në situata rreziku. Për të përmirësuar situatën, Kosova ndryshoi legjislacionin në vitin 2023 për t'i dhënë përparësi rasteve të dhunës në familje, ndërsa në dhjetor të vitit 2024 u vu në funksion sistemi i mbikëqyrjes elektronike për monitorimin e personave me urdhra mbrojtës, përdorimi i të cilit ka mbetur i kufizuar.

Sipas detajeve të ngjarjes, tri ditë para se të vritej, Arlinda Zekaj ishte ankuar te kryeprokurorja e Pejës për trajtimin e rastit të saj dhe kishte paralajmëruar rrezikun për jetën. Arrita Rezniqi nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) deklaron se pranimi i deklaratave apo përcjellja e shkresave nuk mjaftojnë dhe se institucionet duhet të ndërmarrin masa konkrete e të përsërisin vlerësimin e rrezikut përgjatë gjithë procedurës. Prokuroria Themelore në Pejë shpjegoi se ish-bashkëshorti e kishte kanosur viktimën, ishte ndaluar pas intervistimit, ndërsa Zekaj ishte kthyer në shtëpinë ku jetonte edhe djali i saj, bazuar në një vendim gjyqësor për shfrytëzimin e përbashkët të shtëpisë. Pak minuta pas kthimit, ajo dyshohet se u godit për vdekje nga kunati i saj. I dyshari për vrasjen gjendet ende në arrati, kurse Prokuroria Themelore në Pejë ka kërkuar paraburgim për ish-bashkëshortin për mospërfillje të gjykatës ndaj urdhrit për të mos ushtruar dhunë. Pas rastit, Kryeprokurori i Shtetit kërkoi një raport të detajuar për të sqaruar lëshimet dhe përgjegjësitë institucionale.

Sociologia Dhurata Prokshi vlerëson se problemi nuk lidhet vetëm me zbatimin e ligjeve, por edhe me mënyrën se thellësisht kuptohet dhe trajtohet dhuna ndaj grave brenda shoqërisë dhe institucioneve, ndërkohë që Arrita Rezniqi nga IKD thekson nevojën që kultura e pandëshkueshmërisë për zyrtarët përgjegjës të marrë fund.