Studimi: Në 171 nga 333 vendime gjyqësore në Shqipëri ka tregues të rrezikut SLAPP

Qendra «Res Publica» njoftoi të premten se nga 333 vendime gjyqësore të analizuara për periudhën 2022-2026 në Shqipëri, 171 prej tyre përmbajnë tregues të rrezikut nga paditë strategjike kundër pjesëmarrjes publike, të njohura si SLAPP, ndërsa 50 raste apo 15 për qind e kampionit klasifikohen me rrezik të lartë.

Gjetjet u prezantuan gjatë publikimit të studimit me titull «Liria e shprehjes në praktikën gjyqësore 2022–2026: Si pasqyrohet jurisprudenca e GJEDNJ-së nga gjykatat shqiptare», të përgatitur nga ekspertët Dorian Matlija dhe Irena Dule. Raporti ka analizuar 333 vendime civile, penale, administrative dhe kushtetuese të marra nga viti 2022 deri më 31 korrik të këtij viti. Në 190 vendime, që përbejnë 57 për qind të totalit, janë të përfshirë gazetarë, subjekte mediatike ose aktorë të tjerë me funksion informues publik, duke e bërë median grupin më të ekspozuar në konfliktet gjyqësore për lirinë e shprehjes.

Raporti sqaron se klasifikimi i një çështjeje me potencial SLAPP nuk provon automatikisht që paditësi ka pasur për qëllim të heshtë gazetarin, por vlerëson tregues individualë si natyra e çështjes, interesi publik, masat e kërkuara dhe efekti i procedurës mbi pjesëmarrjen publike. Sipas studimit, analiza e vendimeve ka evidentuar shtatë modele të përsëritura. Modeli i parë lidhet me kërkesat për dëmshpërblim financiar që tejkalojnë dëmin e konkretizuar, shpesh pa shpjeguar lidhjen me pasojat reale, audiencën, kohëzgjatjen e ekspozimit apo gjendjen ekonomike të të paditurit.

Tregues të tjerë të identifikuar në raport përfshijnë kombinimin e disa masave njëkohësisht — si dëmshpërblimi, përgënjeshtrimi, kërkimi publik i faljes, publikimi i vendimit, fshirja e përmbajtjes dhe ndalimi i publikimeve të ardhshme — si dhe përdorimin paralel apo alternativ të rrugës penale dhe civile për të njëjtën çështje. Studimi vë në dukje se zvarritja e proceseve gjyqësore, që në një rast ka zgjatur deri në 17 vjet, si dhe mbrojtja në disa procese paralele prodhojnë kosto financiare, kohore e profesionale për gazetarët, duke nxitur vetëcensurën edhe kur çështja përfundon në favor të medias ose me pushim.

Avokati Dorian Matlija tha se «nuk ka një metodologji të qartë për të dalluar paditë SLAPP, por ka disa tregues që kategorizojnë këto lloj padish». Ai shtoi se «kjo mund të prodhojë efekt frenues dhe vetëcensurë edhe kur përfundon në favor të medias, pasi gazetari përballet ndërkohë me shpenzimet e mbrojtjes, pasigurinë dhe barrën e vazhdueshme të gjykimit».