Pse u ndaluan shkollat shqipe nga osmanët?

— TIRANË — Nikollë Loka/ Gjatë periudhës së reformave të Tanzimatit dhe në dekadat pasuese të shekullit XIX, çështja e arsimit në gjuhën shqipe u shndërrua në një nga fushat më të ndjeshme të konfliktit midis autoriteteve osmane dhe elitave shqiptare. Në thelb, ky konflikt nuk ishte thjesht pedagogjik apo kulturor, por lidhej drejtpërdrejt me procesin e formimit të identiteteve kombëtare në një perandori shumëetnike që po përballej me fragmentim të brendshëm.

Reformat e Tanzimatit (1839-1876) synonin modernizimin e shtetit dhe forcimin e kontrollit qendror. Në praktikë, ato nënkuptuan zëvendësimin e autonomisë lokale me administrim të centralizuar, gjë që shkaktoi pakënaqësi në Shqipëri, ku strukturat tradicionale lokale kishin një rol të rëndësishëm.

Shkollat osmane, edhe kur u hapën në territoret shqiptare, ishin të orientuara drejt osmanizimit kulturor dhe administrativ, duke përdorur kryesisht gjuhën turke osmane dhe duke përjashtuar gjuhën shqipe nga procesi mësimor. Frika nga nacionalizmi shqiptar Një nga arsyet qendrore të kundërshtimit osman ndaj shkollimit shqip ishte frika nga formimi i një identiteti kombëtar shqiptar të pavarur.

Në mendimin politik osman të shekullit XIX, sidomos pas krizave territoriale dhe humbjeve në Ballkan, çdo konsolidim gjuhësor shihej si hap drejt separatizmit. Për këtë arsye, gjuha shqipe konsiderohej jo vetëm një mjet komunikimi, por një instrument potencial politik që mund të prodhonte vetëdije kombëtare dhe, rrjedhimisht, të rrezikonte unitetin perandorak.

Për shqiptarët, shkollat në gjuhën amtare përfaqësonin mjet emancipimi kulturor dhe kombëtar. Për osmanët, ato përfaqësonin rrezik për fragmentim politik. Në këtë kontekst, shteti osman ndërmori masa të shumta kufizuese: kontroll të kurrikulave, ndalime të shkollave private shqiptare, dhe kufizim të përdorimit të gjuhës shqipe në institucione publike.

Lufta osmane kundër shkollimit shqip nuk mund të kuptohet thjesht si politikë arsimore, por si pjesë e një strategjie më të gjerë për ruajtjen e unitetit perandorak në një kontekst të rritjes së nacionalizmit shqiptar. Megjithatë, këto politika shtypëse patën edhe efekt të kundërt: ato kontribuuan në forcimin e vetëdijes kombëtare shqiptare, duke e bërë gjuhën dhe arsimin një nga shtyllat kryesore të lëvizjes kombëtare shqiptare në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX.

Burim: Dielli, https://gazetadielli.com/lufta-e-autoriteteve-osmane-kunder-shkollimit-shqip-shek-xix-fillimi-i-shek-xx/
— Redaksia ZHURMA