Naum Prifti shënon vitin e parë pa Drago Siliqin me letër arkivare

BOSTON — Gazeta Dielli, organi i Vatrës në SHBA, publikoi sot letrën e arkivuar që Naum Prifti e shkroi më 1964 për të shënuar vitin e parë pas vdekjes së parakohshme të Drago Siliqit, bashkëmoshatarit dhe mikut të tij të ngushtë. Letra, e dërguar nga Laura Siliqi Konda për botimin e 2020 "Një Jetë në Fluturim", rrëfen mbi një miqësi të thellë të thyerrë nga vdekja aksidentale.

Prifti shkruan se Siliqi, vetëm një vit më i madh se ai, "s'mund të vdesë njeriu aq i ri" dhe se pritja e tyre për një takim tjetër nuk do të mbaronte kurrë. Vdekja e Dragos lënë një boshllëk të madh në rrethet letrare dhe zyrtare, ku ai vlerësohej si drejtues, kritik dhe mbështetës i rrallë i të rinjve, me autoritet moral që ja mungonte Lidhja e Shkrimtarëve.

Letra zbulon Konfliktin e Dragos me praktikën e diskutimit të librave në Lidhje para botimit, që mbronte Dhimitër Shuteriqi. Siliqi arriti të shkëputë Shtëpinë Botuese "Naim Frashëri" nga tutela e Lidhjes, duke marrë plotë përgjegjësinë për vlerat artistike. Ai pranoi mendimin e Lidhjes si konsultë, jo si vendimtar, dhe shpesh fitoi diskutimet me logjikë dhe zjarr.

Ngjarja qendrore e letrës është episodi me tregimin "Shoferi i Ambulancës" (botuar në "Nëntori" si "Një nga të shumtit"). Sekretari i Partisë së rrethit, i quajtur "i Madhi", u kritikua rrëptësisht për shkak se personazhi i tij shkonte në dasmë me makinë jashtë orarit. Drago mbrojti vepër me zjarr dhe gjeti zgjidhjen: në botim u zëvendësua "hante arra" me "lexonte një libër", duke shpëtuar 3.000 kopje nga pulimi.

Prifti pyet retorikisht çfarë do të ndodhte në ndërtimin e socializmit sikur tregimi të botoheshin pa ndryshim, dhe vëron se kjo ngushtësi e fanatizmi artistik nuk e cënonin figurën morale të Sekretarit as në realitet as në letërsi. "Ashtu si tregimi im, ai kishte shpëtuar kushedi sa krijime të tjera letrare nga sëpatat e censurës", shënon Prifti me nderim.

Letra mbyll me ankth: një vit pas vdekjes, praktika e vjetruar të diskutimit të librave në Lidhje po rinisë, duke sjellë thashetheme dhe vonesa. "Vështirë të besohet se kjo praktikë do na shpëtoje nga botimi i veprave të dobëta", shkruan Prifti, duke paralajmëruar se malet e vërteta letrare nuk mund të rrisen pa kodrat e tyre.

Publikimi i kësaj letre arkivare nga Dielli sot ofron dëshmi të rrallë të rezistencës letrare nën totalitarizëm dhe vlerëson kontributin e Dragos Siliqit si mbrojtës i artit nga policia ideologjike. Vatra vazhdon të jetë zë i diasporës që ruan memorinë historike shqiptare.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA