Mbetjet industriale të Trepçës përmbajnë metale me vlerë mbi 8.4 miliardë euro

Mbetjet industriale të kompleksit Trepça të grumbulluara ndër dekada në deponitë e Kosovës përmbajnë metale me vlerë të përllogaritur mbi 8.4 miliardë euro. Raporti i përgatitur me asistencën e UNDP-së zbulon se rreth 60 milionë tonë mbetje mbajnë brenda plumb, zink, argjend dhe ar që nuk u nxorrën dot gjatë përpunimit të mëparshëm.

Kombinati Trepça, i cili që nga viti 2016 operon si shoqëri aksionare ku Qeveria e Kosovës zotëron 80 për qind të aksioneve dhe punëtorët 20 për qind, përballet sot me vështirësi financiare dhe pajisje të vjetruara. Xehet që nxirren nga Stantërgu afër Mitrovicës së Jugut përpunohen në flotacionin e Tunelit të Parë, kurse ato të minierës së Artanës dërgohen në Kishnicë të Graçanicës. Procesi i flotimit nuk arrin t'i ndajë të gjitha mineralet, duke bërë që mbetjet e mbetura të derdhen nëpër deponi të ndryshme.

Studimi i titulluar “Vlerësimi dhe analiza strategjike e 12 deponive të mbetjeve industriale të Trepçës” u realizua me kërkesë të vetë ndërmarrjes në kuadër të Fondit të Ekselencës, që menaxhohet nga UNDP-ja. Menaxhmenti i Trepçës sqaroi se dokumenti bazohet në të dhënat e ndërmarrjes dhe në testet e laboratorëve vendorë e ndërkombëtarë. UNDP-ja konfirmoi mbështetjen për analizimin e potencialit ekonomik e mjedisor, ndërsa vlerësohet se miliona tonë mbetje pranë zonave të banuara sjellin rreziqe ekologjike.

Nga 12 hapësirat e analizuara, deponia e Graçanicës kap vlerën më të lartë prej mbi 3.6 miliardë eurosh, duke u shtrirë në më shumë se 46 hektarë me 16 milionë tonë mbetje. Deponia e Zhitkovcit në Zveçan vlerësohet me mbi 1.3 miliard euro, kurse mbetje me vlerë qindra miliona euro gjenden edhe në Mitrovicë, Artanë e Leposaviq. Raporti llogarit se vetëm në katër deponi ndodhen 77 mijë tonë plumb, 102 mijë tonë zink, 325 kilogramë argjend dhe 29 kilogramë ar. Hysni Beqiri, udhëheqës i Njësisë Biznesore Minierat me Flotacion Kishnicë dhe Artanë, sqaroi se llogaritja është bërë me çmimet e bursave ndërkombëtare të vitit të kaluar, por përfitimi real varet nga kostoja e teknologjisë, humbjet gjatë procesit dhe mbrojtja e mjedisit.

Ndërmarrja përballet gjithashtu me probleme sociale dhe me pakënaqësi të vazhdueshme të punonjësve. Minatorët kanë hyrë në greva gjatë viteve 2023 dhe 2024 shkak i vonesave të pagave dhe mungesës së sigurimeve. Paga mesatare e tyre ishte rreth 611 euro në qershor 2026, periudhë kur menaxhmenti pranoi se kontributet pensionale nuk u mereshin institucioneve përkatëse që nga viti 2022, me gjithë ndalesat nga pagat.

Hysni Beqiri deklaroi: «Çdo metal ka vlerën e vet, e cila përcaktohet në bazë të bursave ndërkombëtare. Këto çmime ndryshojnë çdo ditë».