Analiza

Konsullata për konsullatë nuk është reciprocitet — dhe Tirana e pranoi vetë

Serbia kërkon një konsullatë në Shkodër, ku 584 veta u deklaruan serbë. Shqipëria kërkon një në Luginën e Preshevës, ku jetojnë 57.710 shqiptarë. Ministri Hoxha e mbrojti shkëmbimin me fjalën reciprocitet — dhe në të njëjtin reagim pranoi se reciprociteti nuk do të thotë barazi.

Redaksia ZHURMA 18:38 · 30 Korrik 2026 Përditësuar 18:42 + Ruaj

Pamje panoramike e qytetit të Preshevës në Luginë, me minaretë e xhamisë në qendër — FOTO · Julian Nyča, CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons

TIRANË — Ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriq, i tha të enjten Radio Beogradit se me homologun e tij shqiptar, Ferit Hoxha, kishte arritur “një marrëveshje në parim për hapjen e zyrave konsullore në Shkodër dhe Bujanoc”. Pak orë më vonë Hoxha e konfirmoi kërkesën në rrjetin X: Serbia ka kërkuar një Konsullatë të Përgjithshme në Shkodër, Shqipëria ka kërkuar një Konsullatë të Përgjithshme në Luginën e Preshevës. Asgjë nuk është nënshkruar ende — “nëse dhe kur palët të bien dakord për çdo aspekt dhe detaj të këtij procesi, në momentin e duhur do të ndërmerren veprimet përkatëse”, shkroi ministri.

Pse ka rëndësi

Shkëmbimi krahason 584 persona të deklaruar serbë në Shkodër (regjistrimi 2023) me 57.710 shqiptarë në Preshevë, Bujanoc e Medvegjë — rreth 71% e popullsisë së rajonit (regjistrimi serb 2022).
Ministri Ferit Hoxha e mbrojti marrëveshjen me fjalën reciprocitet dhe në të njëjtin reagim pranoi se ai "nuk nënkupton domosdoshmërisht barazi në përmbajtje, në objektiva apo në interesat e secilës palë".
Ankesa qendrore e shqiptarëve të Luginës — të paktën 5.500–6.000 raste të dokumentuara pasivizimi adresash — mbetet kompetencë e Ministrisë së Brendshme të Serbisë; një konsullatë mund ta dëshmojë, por jo ta zgjidhë.
Kritika më e ashpër erdhi nga dy ish-zyrtarë të lartë socialistë, Ditmir Bushati dhe Pandeli Majko, jo nga opozita — shenjë se çështja ndan vetë maxhorancën.

Deri këtu është një lajm procedural. Ajo që e bëri ditën politike ishte fjala që të dyja palët e përdorën për ta mbrojtur: reciprocitet. Një konsullatë kundrejt një konsullate. Ndërtesa kundrejt ndërtese. Por dy zyra konsullore janë të barabarta vetëm në letër. Ajo që secila prej tyre mund të bëjë kur hapet nuk është e njëjta gjë — dhe këtë nuk e thotë opozita. E tha ministri i Jashtëm i Shqipërisë.

Numrat që të dyja palët i dinë

Sipas regjistrimit zyrtar të popullsisë në Serbi të vitit 2022, në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë jetojnë 57.710 shqiptarë me banim të përhershëm — rreth 71 për qind e popullsisë së rajonit. Përfaqësuesit politikë dhe organizatat shqiptare në Luginë e kundërshtojnë këtë shifër si të nënvlerësuar, sepse mijëra qytetarëve u janë pasivizuar adresat e banimit.

Në anën tjetër të shkëmbimit: sipas regjistrimit të popullsisë në Shqipëri të vitit 2023, në Shkodër 584 persona janë deklaruar me përkatësi etnike serbe dhe 511 si malazezë.

Pesëdhjetë e shtatë mijë kundrejt pesëqind e tetëdhjetë e katër. Kjo është aritmetika e “reciprocitetit” — dhe Lugina e Preshevës, deri sot, nuk ka pasur asnjëherë një konsullatë shqiptare.

Ministri e pranoi vetë: reciprocitet pa barazi

Reagimi i Hoxhës është dokumenti më interesant i ditës, sepse nuk e mohon asimetrinë. E arsyeton.

“Në praktikën e konsoliduar diplomatike, reciprociteti është një parim themelor i marrëdhënieve ndërmjet shteteve dhe një instrument i politikës së jashtme për të avancuar interesat kombëtare”, shkroi ministri. “Ai nuk nënkupton domosdoshmërisht barazi në përmbajtje, në objektiva apo në interesat e secilës palë.”

Kjo është një fjali e ndershme dhe teknikisht e saktë. Shkëmbimet diplomatike rrallë janë pasqyrë e njëra-tjetrës; secili shtet merr atë që i duhet, jo atë që i ngjan tjetrit. Por është edhe pranimi zyrtar se dy konsullatat nuk peshojnë njësoj — nga i njëjti qeveritar që po e mbron marrëveshjen me fjalën reciprocitet.

Argumenti i tij thelbësor qëndron më vete dhe nuk duhet hedhur poshtë: interesi i Shqipërisë, tha Hoxha, është “të krijojë më në fund një prani konsullore të përhershme në Luginën e Preshevës, një zhvillim i vonuar, në një hapësirë ku jeton një komunitet i rëndësishëm shqiptar”. Fjala “më në fund” bën punën e vet. Tirana e ka kërkuar këtë prani për dekada dhe nuk e ka pasur.

Ajo që një konsullatë mund të bëjë — dhe ajo që nuk mund

Këtu qëndron pyetja që aritmetika e popullsisë nuk e kap.

Ankesa qendrore dhe e dokumentuar e shqiptarëve të Luginës nuk është mungesa e shërbimeve konsullore shqiptare. Është pasivizimi i adresave — heqja administrative e vendbanimit, që i zhvesh njerëzit nga e drejta për t’u regjistruar, votuar, trashëguar dhe përfituar shërbime në vendin ku kanë lindur. Organizata Youth Initiative for Human Rights ka dokumentuar të paktën 5.500 deri në 6.000 raste të verifikuara të pasivizimit të adresave të shqiptarëve në Serbi; liderët lokalë thonë se numri real është më i lartë, sepse jo të gjitha rastet regjistrohen.

Një konsullatë shqiptare në Bujanoc mund të lëshojë pasaporta, të legalizojë dokumente, të regjistrojë qytetarë, të dëshmojë dhe të raportojë. Ajo nuk mund të riaktivizojë asnjë adresë të vetme. Kjo është kompetencë ekskluzive e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë. Me fjalë të tjera: Shqipëria fiton një dëshmitar dhe një sportel — të dyja të nevojshme, të dyja të vonuara — por jo një zgjidhje.

Çfarë fiton Serbia në Shkodër është një pyetje tjetër, sepse nuk mund të matet me numrin e serbëve që jetojnë atje.

Kundërshtimi nuk erdhi nga opozita

Reagimi më i ashpër i ditës nuk erdhi nga radhët e opozitës, por nga dy ish-zyrtarë të lartë të Partisë Socialiste.

Ish-ministri i Jashtëm Ditmir Bushati shkroi në Facebook se shpreson “që lajmi i dhënë nga ministri i Jashtëm serb dhe ujdia e pretenduar me homologun shqiptar për hapjen e Konsullatës së Serbisë në Shkodër të mos jetë e vërtetë”. Sipas tij, një konsullatë serbe në Shkodër “nuk reflekton realitetin historik, peshën e pakicës serbe në zonë dhe vendos padrejtësisht shenjë barazimi me shqiptarët që jetojnë në Luginën e Preshevës”. Në planin taktik, shtoi ai, koha është e gabuar: “gjuha e zyrtarëve të lartë të Serbisë është në kulmin e ekstremitetit në raport me spastrimin etnik në Kosovë”.

Ish-kryeministri Pandeli Majko shkoi më tej, te gjeografia. “Në Shkodër konsullata serbe do të ketë më rëndësi se sa vetë minoriteti”, shkroi ai. “Konsullata në Luginën e Preshevës ‘shmang’ Kosovën! Në Shkodër, konsullata serbe ka Malin e Zi në mes!”

Vërejtja e Majkos meriton të lexohet ngadalë, sepse është e vetmja që flet për hartën. Një konsullatë shqiptare në Bujanoc hapet brenda territorit që Serbia e administron pa kontestim ndërkombëtar — nuk prek çështjen e Kosovës dhe nuk krijon asnjë precedent. Një konsullatë serbe në Shkodër, përkundrazi, vendos një prani të përhershme e të mbrojtur diplomatikisht në një qytet shqiptar, përtej Kosovës dhe përtej Malit të Zi — nga një shtet që, siç kujton Majko, nuk e njeh sovranitetin e Kosovës dhe e diskuton identitetin e Malit të Zi. “Për Shqipërinë duket se konsullata është trajtuar si shprehje e interesit standard”, përfundon ai. “Për Serbinë është diçka tjetër.”

Nga Prishtina, ish-kryeministri Ramush Haradinaj e cilësoi nismën “projekt politik serbomadh”. Nga radhët e opozitës shqiptare, deputetja e PD-së dhe kryetarja e Komisionit për Çështjet Europiane, Jorida Tabaku, vuri në dyshim publikisht nëse mes dy komuniteteve ekziston fare reciprocitet.

Kundërargumenti që qeveria nuk e bëri, por mund ta bënte

Ka një mbrojtje më të fortë të kësaj marrëveshjeje sesa ajo që u dëgjua të enjten, dhe ndershmëria kërkon ta shkruajmë.

Nëse Tirana e ka kërkuar për dekada një prani konsullore në Luginë dhe nuk e ka marrë kurrë, atëherë pyetja e vërtetë nuk është nëse çmimi është i barabartë — por nëse ekzistonte ndonjë rrugë tjetër drejt saj. Diplomacia nuk shet dëshira; shet shkëmbime. Një zyrë serbe që u shërben 1.095 personave të deklaruar si serbë e malazezë në Shkodër, kundrejt një zyre shqiptare që u shërben 57.710 shqiptarëve në Luginë, është një shkëmbim që shumëkush do ta quante fitim — nëse zyra e dytë vërtet funksionon.

Ky “nëse” është e gjithë çështja.

Testi që do ta tregojë kush kishte të drejtë

Asnjë nga palët nuk mund të gjykohet nga hapja e ndërtesave. Të dyja do të hapen, do të presin flamurin dhe do të japin deklarata.

Matësi i vetëm që ka rëndësi është ky: a riaktivizohen adresat e pasivizuara. A mund të regjistrohet, të votojë dhe të trashëgojë një shqiptar i Preshevës në vitin 2028 më lehtë se sot. A bie numri i 5.500–6.000 rasteve të dokumentuara, apo rritet.

Nëse bie, Hoxha do të ketë pasur të drejtë se reciprociteti pa barazi mund të prodhojë përfitim real. Nëse nuk bie — nëse konsullata në Bujanoc lëshon pasaporta ndërsa adresat mbeten të vdekura — atëherë Shqipëria do të ketë blerë një dëshmitar të një procesi që nuk mund ta ndalë, dhe do ta ketë paguar me një prani serbe në Shkodër që nuk kërkon justifikim demografik për të qëndruar aty.

Marrëveshja ende nuk është nënshkruar. Kushti që duhet kërkuar tani, para nënshkrimit e jo pas tij, është i thjeshtë dhe i matshëm: riaktivizimi i adresave si pjesë e paketës. Reciprociteti që nuk vendoset në letër përpara, nuk vendoset kurrë më pas.