Harun Beka: hero i Kosovës

Para se të bëhej emër i Koshares, Harun Beka ishte gjeolog — një djalë nga Gushaci i Mitrovicës që kishte lexuar shtresat e gurit në Lubjanë dhe kishte kërkuar bukën në Gjermani. Por mërgata e tij nuk ishte largim; ishte një gjymtyrë tjetër e të njëjtit trup kombëtar. Nga klubet shqiptare të Dyseldorfit deri te vija kufitare ku ra më 11 prill 1999, krah për krah me Agim Ramadanin, Haruni mban brenda vetes tërë harkun e rrjetit shqiptar: të shpërndarë me dhunë, por kurrë të shkëputur.

Pse ka rëndësi

• Harun Beka (Gushac i Mitrovicës, 3 qershor 1951 — Koshare, 11 prill 1999) ishte gjeolog i shkolluar në Lubjanë dhe i emigruar në Gjermani; pas luftës Kosova e nderoi me titullin Hero i Kosovës.
• Protestat e vitit 1981 e kthyen nga punëtor i mërguar në organizator të diasporës: Klubi shqiptar «Emin Duraku» në Dyseldorf, Komiteti i Kosovës për Informimin e Opinionit Botëror, më vonë Organizata Revolucionare e Shqiptarëve.
• Më 1983 shkrepi armën ndaj zyrtarëve konsullorë jugosllavë në Sundern; Gjermania e refuzoi ekstradimin dhe i dha azil politik, duke e njohur si të përndjekur politik e jo kriminel të zakonshëm.
• Iu bashkua UÇK-së në dimër të 1998-s dhe ra ditën e tretë të Betejës së Koshares, po atë ditë me Agim Ramadanin dhe katër bashkëluftëtarë të tjerë.

Kush ishte

Harun Beka lindi më 3 qershor 1951 në Gushac, një fshat i komunës së Mitrovicës, atëherë në Jugosllavinë socialiste. Ishte një ndër dymbëdhjetë fëmijët e një familjeje të varfër — një fëmijëri që e mësoi herët se shqiptari i Kosovës e fitonte vendin e vet me mund, jo me lehtësi. Mbaroi studimet për gjeologji në Lubjanë në vitin 1972 dhe, si shumë bashkëkohës, mori rrugën e Gjermanisë, ku puna ishte më e sigurt se ardhmëria në shtëpi.

Por largimi fizik nuk e largoi nga çështja. Protestat e vitit 1981 në Kosovë — ato thirrje studentore për Kosova Republikë që Beogradi i shtypi me tanke — e gjetën Harunin në mërgatë dhe e kthyen aktivist. Që andej e tutje, jeta e tij u nda në dy gjysma: gjeologu që fitonte bukën dhe shqiptari që organizonte për atdheun. Ishte anëtar i Klubit shqiptar «Emin Duraku» në Dyseldorf dhe i Komitetit të Kosovës për Informimin e Opinionit Botëror — ato qeliza të vogla të diasporës ku, larg syrit të UDB-së, mbahej gjallë kujtesa dhe organizohej rezistenca.

Akti i Sundernit

Më 1983, gjatë një ngjarjeje zyrtare jugosllave në Sundern të Gjermanisë, Harun Beka shkrepi armën në drejtim të zyrtarëve konsullorë jugosllavë, si akt proteste kundër trajtimit të shqiptarëve nga regjimi i Beogradit. U arrestua nga autoritetet gjermane, por u lirua pasi hetimi njohu motivin politik të veprimit. Jugosllavia kërkoi ekstradimin e tij; Gjermania e refuzoi dhe i dha azil politik — një njohje, në gjuhën e ftohtë të së drejtës ndërkombëtare, se ai nuk ishte kriminel i zakonshëm, por i përndjekur politik.

Pikërisht këtu duhet kujdes me fjalët. Regjistri popullor e kujton këtë si «atentat ndaj ambasadorit jugosllav»; dokumentimi i matur flet për të shtëna në drejtim të zyrtarëve konsullorë gjatë një tubimi. Fakti i pamohueshëm është akti i armatosur i protestës dhe pasoja e tij ligjore — arrestimi, lirimi dhe azili. Shkalla e saktë e synimit mbetet çështje e burimeve, jo e legjendës.

Kronologjia

Në vitet '80 e '90 Haruni u bë një ndër figurat organizuese të diasporës militante. Mori pjesë në themelimin e Organizatës Revolucionare të Shqiptarëve — më vonë Partia Revolucionare e Shqiptarëve — dhe mbajti pozicione drejtuese që ndërthurnin punën politike me përgatitjen për rezistencë të armatosur. Kur Kosova u ndez përfundimisht në 1998 dhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës doli në shesh, ai e pa çastin për të cilin kishte punuar një jetë.

Rruga drejt frontit nuk ishte e lehtë as për të. Në pranverë të 1998-s kërkoi t'i bashkohej UÇK-së, por kërkesa fillimisht nuk u pranua; një përpjekje për të kaluar kufirin atë verë dështoi për shkak të problemeve të lidhjes. Vetëm në dimër të 1998-s arriti të dilte në vijën e parë në zonën e Koshares — gjeologu pesëdhjetëetremëvjeçar, që kishte mundur të rrinte i sigurt në Gjermani, zgjodhi llogoren.

Koshareja

Beteja e Koshares nisi më 9 prill 1999 dhe u zhvillua për javë të tëra në vijën malore që ndan Shqipërinë nga Kosova — atje ku, në hartën e vitit 1913, rrjeti shqiptar ishte ndarë me vizore. Ishte një nga betejat më të rënda të luftës, dhe simbolika e saj e tejkaloi terrenin: për herë të parë, kufiri mes dy copave të të njëjtit popull u shpua nga brenda, nga vetë shqiptarët.

Më 11 prill 1999, ditën e tretë të betejës, Harun Beka ra në Koshare. Po atë ditë ra edhe komandanti i njohur Agim Ramadani — Katana — bashkë me Arben Jusufin, Driton Veliun, Rrahman Tafën dhe Sylejman Shalën. Brezi i mbajti mend si dëshmorët e 11 prillit: njerëz nga vise e fate të ndryshme — poet e gjeolog, vendës e i mërguar — të bashkuar në të njëjtën vijë kufitare nga i njëjti besim.

Pas luftës, shteti i Kosovës e nderoi Harun Bekën me titullin Hero i Kosovës. Shkolla fillore e Gushacit mban emrin e tij dhe një shtatore u ngrit në Mitrovicë — shenja se kujtesa, ajo gjymtyrë e padukshme e rrjetit, nuk e harroi atë që u kthye nga mërgata për të vdekur në kufi.

Nyja e diasporës

Historia e Harun Bekës është historia e nyjës së diasporës në rrjetin shqiptar. Powers-at e mëdha e ndanë popullin me kufij dhe shpresuan se largësia do ta shuante; por mërgata e Dyseldorfit dhe e Sundernit nuk u shkëput — ajo mbeti një limb i gjallë, që dërgonte para, fjalë dhe, kur erdhi ora, vetë trupat e bijve të vet në vijën e parë. Besa nuk e njihte distancën. Kur kufiri u shpua te Koshareja, e shpuan po ata që Beogradi i kishte syrgjynosur — dhe kjo është vula më e qartë se rrjeti që asnjëherë nuk u lejua të ngrihej, asnjëherë nuk u lejua as të vdiste.