Pse FMN rriti inflacionin e Kosovës në 5.8% dhe ç'bëri Shqipëria?

5.8% — ky është parashikimi i ri i Fondit Monetar Ndërkombëtar për inflacionin e Kosovës në vitin 2026, rishikuar gjatë prillit. Nga 2.4% sa ishte vlerësimi i tetorit 2025, rritja është 3.4-fish. Shqipëria shkon në 3.7% (nga 3.0%), Serbia udhëzon rajonin me 7.0%. Ndërkohë, qeveritë ballkanike zbatonin masa fiskale që prej marsi — Shqipëria ka aplikuar masën e vet vetëm 5 ditë.

Shkaku i rishikimit: lufta në Lindjen e Mesme, shpërthyer në fund të shkurtit 2026, ngriti çmimet globale të energjisë. Inflacioni i importuar hyri pa leje — nga pompat e karburantit, faturat e transportit, raftet e ushqimeve. Parashikimi i rritjes ekonomike u ul gjithashtu: Kosovë 3.6% (nga 4.0%), Shqipëri 3.4% (nga 3.6%), Serbi 2.8% (nga 3.6%).

Analiza rajonale e masave fiskale — bazuar mbi shkrimet e gjashtë gazetarëve ekonomikë të Ballkanit, projekt i mbështetur nga GIZ dhe Monitor.al — tregon dy qasje të ndara. Mali i Zi nisi uljen e akcizave (−50% naftë, −25% benzinë) më 20 mars, rreth 22 ditë pas nisjes së krizës. Maqedonia e Veriut uli TVSH-në e karburanteve nga 18% në 10% nga 22 marsi dhe e zgjati pafund (uli edhe akcizën me 0.06 eurocent/litër naftë). Serbia uli akcizën 25%, kufizoi eksportin e derivateve dhe liroi rezervat strategjike. Kosova vendosi çmim tavan (1.84 euro/litër naftë, 1.44 euro/litër benzinë) dhe marzhe fitimi maksimale prej 12 eurocent/litër.

Shqipëria veproi me Akt Normativ: ulja e akcizës 20% aktivizohet nëse nafta kalon 220 lekë/litër (benzina 200 lekë). Masa u zbatua vetëm 5 ditë — nga 3 deri më 8 prill — kur çmimi i naftës arriti 224 lekë/litër. Pas kësaj, Bordi i Transparencës e mbajti çmimin nën tavan pa asnjë lehtësim të mëtejshëm fiskal. Krahasimi është i mprehtë: Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi mbanin çmime deri 40 eurocent apo rreth 40 lekë më lirë se Shqipëria për litër.

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, deklaroi gjatë konferencës për shtyp të marsit se fokusi institucional do të jetë mbikëqyrja e tregut: vënia nën monitorim të paktën 80 produkte bazë ushqimore. Ekspertët ekonomikë cituar nga Monitor.al e konsiderojnë të pamjaftueshme: "Mbikëqyrja administrative nuk e ndal inflacionin e importuar — vetëm lehtësimet fiskale e bëjnë këtë."

Paralajmërim i veçantë vjen për bujqësinë: pikërisht gjatë krizës, qeveria hoqi skemën e naftës pa akcizë për fermerët, me argumentin e harmonizimit me BE-në. Sipas ekspertëve, fermerët humbasin subvencion real pa kompensim — ndërkohë që pagesat shtesë për lopë (2,000 lekë) dhe ulja e tavanit të numrit të lopëve (nga 10 në 5 krerë) nuk mbulojnë diferencën.

Çfarë të vëzhgojmë: FMN publikon rishikimin e ardhshëm të World Economic Outlook në tetor 2026 — ai do të tregojë nëse masat rajonale e frenuan inflacionin. Parashikimi aktual i 5.8% për Kosovën, nëse realizohet, do ta bëjë 2026-n vitin me inflacionin më të lartë të dekadës për vendin. Mes rajonit, inflacioni i Shqipërisë mbetet i moderuar (3.7%), por pa ndërhyrje fiskale të qëndrueshme, rritja e kostove të transportit dhe ushqimeve do të vazhdojë të transmetohet te konsumatori.

Burim: FMN — World Economic Outlook, prill 2026, BoldNews (analiza Monitor.al / GIZ SustainMedia)

— Redaksia ZHURMA