Dragusha: Mbi 23 për qind e kontratave publike dështuan në fazën e tenderimit në 2025
Eksperti i prokurimit publik Ardit Dragusha thotë se problemet me tenderët shkaktojnë zvarritjen e projekteve dhe mungesën e barnave nga Lista Esenciale në spitalet e Kosovës.
Redaksia ZHURMA · · Përditësuar · 4 min lexim
Mbi 23 për qind e kontratave publike në Kosovë kanë dështuar që në fazën e tenderimit gjatë vitit 2025, duke bërë që pothuajse një në katër procedura të nisura të kthehet në pikën fillestare. Pengesat në prokurimin publik po shkaktojnë vonesa të shumta në zbatimin e projekteve dhe po detyrojnë pacientët në spitalet publike të blejnë vetë barnat nga Lista Esenciale, edhe pse buxheti për to është ndarë.
Proceset e prokurimit publik shërbejnë si rrugë përmes së cilës institucionet e Kosovës lidhin kontrata me kompani private dhe sigurojnë barna ose shërbime publike. Megjithatë, problemet teknike dhe administrative shoqërojnë çdo etapë të këtij procesi, që nga planifikimi fillestar e deri te zbatimi i kontratave në terren.
Në podkastin «5 pyetje» të Radios Evropa e Lirë, eksperti i prokurimit publik nga organizata Democracy Plus, Ardit Dragusha, shpjegoi se dobësia kryesore shfaqet pas nënshkrimit të marrëveshjeve, ku menaxhimi i kontratave u mbetet zyrtarëve publikë si detyrë shtesë përmbi punët e tyre ditore. Ai tha se menaxherët e kontratave shpesh mbikëqyrin disa lëndë njëkohësisht, ndërsa përgjegjësia u takon edhe drejtuesve administrativë e politikë të institucioneve.
Sa i përket sektorit të shëndetësisë, institucionet planifikojnë blerjen e sasisë së barnave më pak se nevojat reale të pacientëve dhe i inicojnë procedurat në momentin e fundit. Dragusha vuri në dukje se kjo vonesë bën që stoku i spitaleve të shterohet, ndërsa qytetarët nuk kanë asnjë mekanizëm ligjor për të kërkuar rimbursimin e parave të shpenzuara nga xhepi i tyre kur tenderët dështojnë.
Gjithashtu, rreziku i korrupsionit shfaqet përmes specifikimeve teknike në dosjet e tenderëve, ku kërkesat vendosen në mënyrë të favorshme për kompani të caktuara. Si shembull, Dragusha përmendi tenderin prej 18 milionë eurosh për bulevardin e Gjilanit, ku kërkohej që kompania të kishte inxhinier të hidroteknikës me diplomë bachelor, të certifikuar nga Agjencia për Menaxhimin e Emergjencave për mbrojtje nga zjarri dhe me së paku tetë vjet përvojë pune.
Ngecje të mëdha shkaktohen edhe gjatë shqyrtimit të ankesave në Organin Shqyrtues të Prokurimit (OSHP), i njohur si gjykata e tenderëve, ku procedurat pezullohen automatikisht. Gjatë viteve 2021 dhe 2022, për shkak të mungesës së bordit drejtues, OSHP-ja mbeti jofunksionale për gati dy vjet, duke bllokuar investime publike që kapnin vlerën e mbi 200 milionë eurove.
«Mbi 23% të kontratave në vitin 2025 kanë dështuar në fazën e tenderimit. Pra, afërsisht një në katër kontrata e cila iniciohet dështon dhe pastaj duhet të nis përsëri», deklaroi Dragusha.
Ai shtoi se «problemi më i madh është puna, realizimi. Kjo vjen si pasojë fillimisht e menaxhimit jo adekuat pasi të nënshkruhet një kontratë publike».
Sa i përket mungesës së barnave, eksperti theksoi se «në momentin e inicimit të procedurave në momentin e fundit, atëherë kemi vonesa dhe kjo reflektohet që qytetarët çdo vit detyrohen të paguajnë barna nga xhepi i tyre».
Lidhur me specifikimet teknike, Dragusha nëgjiroi se «specifikimet teknike të cilat bëhen në mënyrë jo të drejtë paraqesin rrezikun e korrupsionit, por edhe favorizime të ndryshme».
Pyetje e përgjigje
Sa kontrata publike kanë dështuar gjatë fazës së tenderimit në vitin 2025?
Sipas ekspertit Ardit Dragusha, mbi 23 për qind e kontratave publike kanë dështuar në fazën e tenderimit gjatë vitit 2025, që do të thotë se afërsisht një në katër kontrata duhet të nisë përsëri nga e para.
Pse detyrohen pacientët t'i blejnë vetë barnat nga Lista Esenciale?
Pacientët detyrohen t'i blejnë barnat sepse institucionet planifikojnë më pak sasi sesa nevojiten dhe i nisin procedurat e prokurimit me vonesë. Kur tenderët dështojnë, pacientët nuk kanë mekanizëm për rimbursimin e shpenzimeve.
Sa kishte vlerën bllokimi i investimeve gjatë periudhës kur OSHP mbeti pa bord?
Gjatë viteve 2021 dhe 2022, kur Organi Shqyrtues i Prokurimit mbeti jofunksional për gati dy vjet për shkak të mungesës së bordit, mbetën të bllokuara investime me vlerë mbi 200 milionë euro.
