Fëmijët, Roblox-i dhe rreziqet që prindërit shpesh nuk i shohin

PRISHTINË — Djali i Ilir Tahirit luajti Roblox për rreth tre vite. Familja e monitoronte me kujdes: kishin qasje në email-in e tij, ndiqnin çdo hap. Megjithatë, katër muaj më parë vendosën ta ndalin. Arsyeja nuk ishte koha e tepërt para ekranit. Dikush brenda lojës i kishte kërkuar djalit fotografi dhe të dhëna personale — emrin, mbiemrin, adresën e banimit dhe numrin e telefonit.

Pse ka rëndësi

• Roblox numëron miliona përdorues aktivë çdo ditë në mbarë botën dhe është ndër platformat më të përdorura nga fëmijët e moshës 7–16 vjeç në Kosovë, shpesh pa mbikëqyrje të vazhdueshme.
• Platforma është e hapur — çdokush mund të krijojë lojëra dhe të publikojë përmbajtje, çka do të thotë se jo të gjitha ambienet virtuale janë të sigurta për fëmijë.
• Rreziku nuk vjen vetëm nga ekrani: raportimet citojnë grupe të organizuara në SHBA që shfrytëzojnë platforma si Roblox për të kontaktuar fëmijë dhe për të promovuar përmbajtje të rrezikshme.

"Realisht mendojmë që, kur i kemi fëmijët në shtëpi, i kemi të sigurt," thotë Jeton Brajshori, sociolog dhe drejtor i institutit "Kritikos", cituar nga lajmi.net dhe tetovasot.com. "Por sot po dëshmohet se kjo nuk është gjithmonë e vërtetë." Brajshori ka nisur iniciativën "Jo çdo lojtar është shok, mbroje veten online" — e fokusuar te Roblox pikërisht sepse kjo platformë, siç shpjegon ai, "në pamje të parë duket e padëmshme" krahasuar me PUBG apo Counter-Strike, dhe kjo pamje u jep prindërve një siguri të rreme.

Roblox nuk është thjesht një lojë. Kombinon krijimin e botëve virtuale, rrjetet sociale dhe komunikimin në një ambient të vetëm — fëmijët ndërtojnë, krijojnë avatarë dhe ndërveprojnë me miq, por edhe me të panjohur. Pikërisht aty fshihet rreziku. Sipas Brajshorit, cituar nga të dyja mediat, ekziston një grup i organizuar në SHBA i quajtur "764" i cili, sipas raportimeve, promovon përmbajtje të rrezikshme përmes Roblox-it dhe, në disa raste, ka nxitur fëmijë të dëmtojnë veten në këmbim të shpërblimeve virtuale. Ky nuk është spekulim — është emërtuar dhe dokumentuar nga institucione jashtë vendit.

Pasojat shihen edhe brenda mureve të shkollës. Shpejtim Hyseni, arsimtar në shkollën fillore "Ismail Qemali" në Prishtinë, thotë se efektet negative po vërehen gjithnjë e më shumë tek nxënësit: "Ndikon jashtëzakonisht shumë në nervozizëm, arrogancë, shpërqendrim, rezultate të ulëta dhe egërsim," shpjegon ai sipas lajmi.net. Nga përvoja e tij, Roblox nuk sjell asnjë element të dobishëm për procesin mësimor — "përkundrazi, ndikimi është negativ."

Psikologia Vlera Bokshi Ukmata shton dimensionin tjetër të problemit. Komunikimi virtual, thotë ajo sipas tetovasot.com, është "shpesh i shpejtë, sipërfaqësor dhe anonim." Mungesa e kontaktit emocional real — fytyra, toni i zërit, gjuha e trupit — rrezikon të krijojë tek fëmijët modele shmangëse komunikimi. "Fëmijët mund ta ndiejnë veten më të sigurt online, ndërsa në jetën reale të kenë vështirësi në përballjen me emocionet dhe komunikimin e drejtpërdrejtë," shpjegon ajo. Sipas psikologes, kjo mund të çojë në ulje të aftësive sociale, rritje të ankthit social dhe preferencë për marrëdhënie virtuale mbi ato reale — jo si prognozë, por si trend i vëzhguar.

Çfarë mund të bëni këtë javë

1. Kaloni nga monitorimi pasiv tek biseda e hapur. Rasti i familjes Tahiri konfirmon se edhe qasja në email dhe ndjekja e çdo hapi nuk mjafton. Arsimtari Hyseni u bën thirrje prindërve të "komunikojnë më shumë" — jo vetëm të kontrollojnë. Pyesni fëmijën tuaj me kë flet, jo vetëm sa kohë luan. Nëse fëmija nuk di emrin e vërtetë të një "shoku" online, ky është momenti i bisedës.

2. Vendosni rregull të qartë për të dhënat personale. Familja Tahiri e ndaloi Roblox-in pasi dikush brenda platformës i kërkoi djalit emrin, mbiemrin, adresën dhe numrin e telefonit — dhe loja, sipas atij, kishte filluar ta bënte atë nervoz dhe agresiv gjatë sesioneve të lojës. Bisedoni me fëmijën konkretisht: asnjë e dhënë personale — jo emri, jo shkolla, jo adresa, jo fotografi — nuk i jepet kurrë dikujt të panjohur online, pavarësisht çfarë "shpërblimi" ofrohet.

3. Verifikoni çfarë luan brenda platformës, jo vetëm platformën. Roblox është e hapur: çdo përdorues mund të krijojë lojëra brenda saj. Fëmija juaj mund të luajë dhjetëra lojëra të ndryshme, secila me mjedis dhe komunitet të ndryshëm. Brajshori rekomandon që prindërit të jenë "të vetëdijshëm se me kë po komunikon fëmija" dhe çfarë lojërash specifike luan brenda platformës — jo platformën si tërësi.

Kujdes: ndalimi i plotë dhe i papritur — pa bisedë, pa alternativa — mund të prodhojë rezistencë ose ta zhvendosë problemin diku tjetër. Brajshori dhe ekspertët e tjerë nuk propozojnë ndalimin absolut, por ndërgjegjësimin dhe monitorimin aktiv. Fëmijët që luajnë nën mbikëqyrje dhe me rregulla të qarta janë shumë më pak të ekspozuar ndaj rreziqeve që burojnë nga kontakti me të panjohur brenda platformave.

Burimet:

• lajmi.net — Roblox: rrezik apo argëtim për fëmijët në Kosovë? (ekspertët Brajshori, Hyseni, Bokshi Ukmata; rasti Tahiri)
• tetovasot.com — Roblox: rrezik apo argëtim për fëmijët? (e njëjta analizë, me citim të psikologes Bokshi Ukmata)
• Klan Kosova — Siguria e foshnjave gjatë gjumit: pozicionimi dhe SIDS
• Telegrafi — Aftësi jetësore që fëmijët duhet t'i zotërojnë para kolegjiit
• Gazeta Express — Pse Uruguai mban katër yje në fanellë me dy Kupa Bote

— Redaksia ZHURMA