FAKTE: Lufta kushtoi BE-së €24 miliardë — "humbje" apo "shpenzim shtesë"?
Shifra që përsëritet në çdo titull. Origjina: Komisioni Evropian. Por fjala "humbje" e mbulon atë që në të vërtetë është një tjetër gjë.
Pretendimi: Lufta në Iran ka kushtuar Bashkimin Evropian €24 miliardë "humbje" në 55 ditë.
Burimi i të dhënave: Komisioni Evropian, vlerësime të fundit të publikuara më 23 prill. Mediat shqiptare e riprodhojnë përmes rrjetit të agjencive ndërkombëtare.
Çfarë thotë saktësisht burimi: "Bashkimi Europian ka shpenzuar 24 miliardë euro shtese për importet e energjisë që prej fillimit të luftës në Iran për shkak të çmimeve të larta." Fjalia është nga ABC News që citon vlerësimet e Komisionit.
Dallimi kyç: "Shpenzim shtesë" nuk është i njëjtë me "humbje". Është një distinksion kontabilistik që mediat shqiptare e fshijnë.
- Shpenzim shtesë do të thotë: BE-ja ka paguar €24 miliardë më shumë se sa do të kishte paguar nëse çmimet e energjisë do të ishin normale para-luftës. Energjia, në fund, u ble — vetëm më shtrenjtë. - Humbje nënkupton para të humbura pa kthim. P.sh. një investim që u shkatërrua. Kjo NUK është ajo që po ndodh.
Në realitet, €24 miliardë janë të transferuara nga konsumatorët evropianë dhe buxhetet qeveritare tek eksportuesit e energjisë (ShBA, Norvegjia, Katari, etj). Janë "humbje" vetëm në kuptimin që BE-ja do të kishte preferuar t’i shpenzonte ndryshe.
Çfarë mbështet tezën e dëmit real: Komisioni po propozon masa konkrete: krijim i një organi paneuropian për identifikim të shpejtë të mungesave të karburantit aviacioni, koordinim i lëshimeve emergjente të rezervave të naftës. Agjencia e Aviacionit Civil paralajmëron mungesë karburanti për avionët. Bizneset dhe familjet janë goditur nga rritja e çmimeve jo vetëm të karburanteve, por edhe të ushqimeve, detergjentëve, produkteve të tjera. Ekonomistët paralajmërojnë recesion nëse lufta vazhdon gjysmën e parë të vitit.
Pra, dëmi ekonomik është real. Por ai nuk është një "humbje" e thjeshtë në kontabilitet; është një transfer vlere dhe një shtrenjtim që ngadalëson rritjen.
Verdikti: E pasaktë në formulim, e saktë në thelb. Shifra €24 miliardë është e dokumentuar. Fjala "humbje", siç përdoret në titujt, është keqpërdorim i vokabularit ekonomik. Do të ishte më e saktë të lexojmë: "BE-ja ka shpenzuar €24 miliardë shtesë për energji gjatë luftës në Iran."
Pse ka rëndësi: Sepse "humbje" prodhon ndjenjë panike publike. "Shpenzim shtesë" prodhon kërkesë për politikë. Mediat — përfshirë ato shqiptare — duhet ta bëjnë këtë dallim për qytetarët e tyre që lexojnë çdo mëngjes.
Çfarë mësojmë: Kur një qeveri ose komision publikon një shifër, ajo vjen me terminologji specifike. Media e saktë e përdor atë terminologji. Media jo-e-saktë e thjeshton në dëm të kuptimit. Lufta është e keqe, por nuk e ka nevojë media që të thotë fjalë të pasakta për ta treguar si të keqe.
Burim: ABC News
— Redaksia ZHURMA