Kush do të shpëtojë Kosovën nga varësia absolute te qymyri?
Me gati 90% të energjisë nga termocentralet vjetëruese, a mundet Kosova të kalojë në një model elastik me erë, diell dhe gaz amerikan?
— Kosova mbetet një nga vendet më të varura nga qymyri në Evropë, ku rreth 90 për qind e energjisë elektrike prodhohet nga termocentralet "Kosova A" dhe "Kosova B". Për shkak të vjetërsisë, këto objekte përballen shpesh me defekte që çojnë në ndërprerje të rrymës, ndërsa projekti për një termocentral të ri, i nisur që në vitin 2005, nuk është realizuar kurrë.
Sistemi aktual është i pamjaftueshëm gjatë dimrit, kur konsumi arrin deri në 1.300 megavate, ndërsa kapaciteti i prodhimit mbetet rreth 800 megavate. Kjo mungesë e detyron vendin të importojë energji për të mbuluar deficitin, duke e bërë rehabilitimin e kapaciteteve ekzistuese të domosdoshëm për të shmangur krizat afatshkurtra, por jo si zgjidhje afatgjatë.
Ekspertët rekomandojnë diversifikimin e burimeve për të ulur ndotjen e ajrit dhe për të rritur stabilitetin. Zana Beqiri nga Shoqata për Përgjegjësi Mjedisore dhe Sociale (ESRA) sugjeron ndjekjen e modelit të Bashkimit Evropian, duke u mbështetur në Strategjinë Energjetike 2022-2031, e cila synon ndërtimin e 600 megavateve nga era dhe 600 megavateve nga energjia diellore.
Përveç energjisë së ripërtëritshme, Beqiri propozon sistemet e ruajtjes përmes baterive dhe importin e gazit të lëngshëm natyror (LNG) amerikan. Kjo do të krijonte një portofol energjetik më të sigurt, megjithatë, autoritetet ende nuk kanë marrë një vendim final për t'iu bashkuar projekteve rajonale për furnizimin me gaz nga SHBA.
Profesor Adhurim Haxhimusa nga Universiteti Zviceran i Shkencave të Aplikuara (FHGR) thekson se investimet private nuk do të vijnë vetëm me ndërtimin e kapaciteteve. Sipas tij, është i domosdoshëm krijimi i një tregu funksional me çmime dinamike dhe vendosja e taksës së karbonit për të dekurajuar ndotjen dhe për të dhënë sinjale të qarta investitorëve.
Nga një këndvështrim tjetër, ish-ministri i Energjisë, Ethem Çeku, argumenton se rezervat e mëdha të qymyrit nuk duhen injoruar. Ai propozon ndërtimin e një ose dy blloqeve të reja me kapacitet total deri në 500 megavate, por me kushtin që ato të ndërtohen sipas parametrave dhe direktivave të BE-së për mbrojtjen e mjedisit.
Tranzicioni energjetik mbetet një sfidë politike dhe ekonomike, ku gazi i lëngshëm natyror amerikan shihet si opsioni më realist për periudhën e kalimit. Pa një planifikim të saktë hapësinor dhe reforma në tregun e energjisë, Kosova rrezikon të mbetet e bllokuar në një sistem vjetruar dhe të ndotur.
Burim: Ora News
— Redaksia ZHURMA