Ngjarje · Jugosllavia
Deklarata Kushtetuese e 2 Korrikut 1990
Akti i vetëvendosjes politike
Akti i vetëvendosjes politike — Prishtinë, 2 korrik 1990 — "…vetëm si Kosovë"
Më 2 korrik 1990, Prishtina ndodhej nën shtetrrethim. Ndërtesa e Kuvendit të Kosovës — institucioni përmes të cilit Kosova kishte ushtruar autonominë e saj kushtetuese — ishte e mbyllur fizikisht për delegatët. Megjithatë, 114 delegatë të Kuvendit të atëhershëm nuk u larguan. Ata u mblodhën para ndërtesës dhe mbajtën seancën në platonë, me mbështetjen e qytetarëve rreth tyre. Nuk kishte sallë solemne, nuk kishte tryezë protokolli — kishte vullnetin e manifestuar publikisht dhe aktin që do të mbetej si themel.
Pse ka rëndësi
- Më 2 korrik 1990, nën shtetrrethim dhe të mbyllur jashtë ndërtesës së Kuvendit, 114 delegatë shqiptarë mbajtën seancën në platonë dhe shpallën Deklaratën Kushtetuese si akt vetëvendosjeje.
- Konteksti ishte suprimimi i autonomisë së Kosovës nga Serbia më 23 mars 1989 dhe presioni për ta futur Kosovën nën kontrollin e plotë të Beogradit.
- Deklarata përmbante pesë pika; e para shpallte "qëndrimin burimor kushtetues të popullsisë së Kosovës" si akt vetëvendosjeje politike brenda kuadrit të Jugosllavisë.
Rruga drejt atij momenti ishte e gjatë dhe e ngarkuar. Më 23 mars 1989, Serbia kishte suprimuar autonominë e Kosovës, dhe situata ishte përkeqësuar ndjeshëm: delegatët shqiptarë të Kuvendit përballeshin me presione të mëdha për të miratuar ligje që e fusnin Kosovën nën kontrollin e plotë të Beogradit. Kuvendi, si institucion, po shndërrohej gradualisht në mjet të qeverisjes serbe — përveç nëse deputetët shqiptarë do të gjenin mënyrën për të vepruar sipas mandatit të tyre të vërtetë. Më 2 korrik 1990 ata e gjetën, duke zgjedhur hapësirën publike si skenën e vetme të mbetur.
Deklarata e 2 korrikut 1990 përmbante pesë pika. Pika e parë vendoste themelin juridik: "Me këtë deklaratë shprehet dhe shpallet qëndrimi burimor kushtetues i popullsisë së Kosovës dhe i këtij Kuvendi si akt i vetëvendosjes politike në kuadër të Jugosllavisë." Formulimi ishte i kalibruar me kujdes — ky nuk ishte nismë individësh, por qëndrim burimor kushtetues, i rrjedhur nga vullneti i popullit dhe i Kuvendit si organ i tij legjitim.
Pika e dytë e shpallte Kosovën njësi të barabartë në Jugosllavi, duke e lënë konfirmimin e aktit për Kushtetutën e Jugosllavisë. Pika e tretë e konfirmonte Kosovën si bashkësi politiko-kushtetuese të qytetarëve dhe nacionaliteteve të barabarta — dispozitë me peshë të veçantë, sepse e vendoste barazinë si parim organizues, jo si privilegj të dhuruar. Deklarata mbyllej me formulimin "…vetëm si Kosovë" — tri fjalë që refuzonin çdo emërtim tjetër dhe çdo kufizim tjetër të identitetit juridik.
Kryesia dhe pasojat
Seancën historike e drejtoi Ilaz Ramajli, kryetar i Kuvendit të Kosovës në legjislaturën e vitit 1990. Pas aktit filluan përndjekjet, arrestimet dhe shpërnguljet e delegatëve: ata që kishin shpallur vetëvendosjen politike u gjetën shpejt përballë aparatit shtetëror serb, dhe shumë prej tyre u detyruan të shpërngulen. Dhjetëvjetëshi i nëntëdhjetave ishte, ndër të tjera, edhe historia e atyre njerëzve — të shpërndarë, por me dokumentin e tyre të vendosur.
Vetëm dy muaj më vonë u miratua Kushtetuta e Kaçanikut — një tjetër hap drejt krijimit të një strukture juridike të Kosovës. Bashkë, të dyja këto akte formuan arkitekturën juridike dhe politike të rrugës drejt shtetësisë. Akti i 2 korrikut vlerësohet si themeli juridik e politik i kësaj rruge — momenti kur Kuvendi i Kosovës i dha vetes autoritet kushtetues pa pritur leje nga autoriteti që e kishte bllokuar.
Po atë ditë, më 2 korrik 1990, në Tiranë mijëra shqiptarë po hynin në ambasadat perëndimore — eksodi i ambasadave. Dy botë shqiptare, pa asnjë koordinim mes tyre, lëvizën të njëjtën ditë drejt të njëjtit horizont. Njëra shpallte vetëvendosjen nëpërmjet gjuhës juridike; tjetra thyente murin e izolimit nëpërmjet pranisë trupore. Asnjëra nuk e dinte çfarë po ndodhte tek tjetra — dy lëvizje të pavarura, po atë ditë, po ai horizont. Nuk ekziston asnjë dokument që i lidh; koha i lidh.
Në 36-vjetorin, në vitin 2026, Kuvendi i Republikës së Kosovës priti delegatët e vitit 1990 për t'i nderuar — kuvendi i lirë nderoi kuvendin e bllokuar. Një parlament i kyçur jashtë ndërtesës së vet shkroi vullnetin e popullit të tij në shkallët përpara saj. Deklarata nuk thirri revolucion dhe nuk kërkoi luftë. Ajo thjesht i vendosi gjërat sipas emrit të tyre: Kosova ekzistonte si bashkësi politiko-kushtetuese, me qytetarë dhe popuj të barabartë — "…vetëm si Kosovë".
Burimet
- Koha.net — "36-vjetori i Deklaratës Kushtetuese" (2 korrik 2026) — rrëfimi kryesor: shtetrrethimi, 114 delegatët para ndërtesës së bllokuar, pesë pikat me citimet burimore, Kushtetuta e Kaçanikut dy muaj më vonë, përndjekjet e delegatëve.
- Zhurnal.mk — "Haradinaj bisedon me Ramajlin" (2 korrik 2026) — Ilaz Ramajli si kryetar i Kuvendit të legjislaturës 1990.
- Kuvendi i Republikës së Kosovës / KultPlus — "Kuvendi shënon 36-vjetorin e Deklaratës Kushtetuese të 2 Korrikut" (2026) — përkujtimi institucional me delegatët e vitit 1990.
- Gazeta Blic — "LDK në 36-vjetorin e 2 Korrikut" (2 korrik 2026) — vlerësimi i aktit si themel juridiko-politik i shtetësisë.
- Wikipedia (shqip) — Deklarata Kushtetuese e Kosovës (1990): 114 delegatët, seanca para ndërtesës së mbyllur, shfuqizimi i Rezolutës së Prizrenit dhe Kushtetuta e Kaçanikut e 7 shtatorit 1990
- KOHA — 36 vjet nga «Republika e Parë»: përkujtimi i 36-vjetorit të aktit të 2 korrikut
- Dielli (Vatra, Boston) — Deklarata Kushtetuese – gurëthemel i shtetësisë së Kosovës
- Illyria (New York) — Deklarata Kushtetuese e 2 korrikut 1990 – gurë themeli i Shtetit të Kosovës
Lidhjet
8Personat
- Ibrahim Rugova — udhëheqësi i shtetit paralel të ngritur mbi këtë themel juridik
Ngjarjet
- Heqja e Autonomisë së Kosovës (1989) — 23 mars 1989 — akti që e bëri të pashmangshme seancën para Kuvendit të mbyllur
- Kushtetuta e Kaçanikut — dy muaj më vonë — hapi i dytë i së njëjtës arkitekturë juridike
- Greva e Trepçës 1989 — qëndresa e minatorëve që i parapriu shuarjes së autonomisë
- Dhjetori 1990 në Tiranë — bota tjetër shqiptare, po atë vit, drejt të njëjtit horizont
- Referendumi i 1991-ës — akti që çoi te referendumi i 1991-ës
Vendet
- Kaçaniku — Kaçaniku, hapi pas 2 korrikut
Organizatat
- Lidhja Demokratike e Kosovës — forca që e barti këtë legjitimitet kushtetues në dekadën e rezistencës paqësore
Lajmi i fundit
- Kosumi Ibrahimi: Alban Hyseni dështoi me premtimin për uniformat shkollore
- Trump: Synoj marrëveshje afatgjatë me Iranin që ndalon armët bërthamore
- Zelensky: «Edhe nëse Trump dhe Putin janë miq, nuk na mjafton»
- Politika e Serbisë ndaj Kosovës mbetet e pandryshuar nga emrat e rinj
- I.Z.: Rrjeti ndërkombëtar i drogës drejtohej nga qelia në Shqipëri
- Frinzi: Kosova duhet ta zhbëjë Gjykatën Speciale
Lexo edhe
Ngjarjet →
Kongresi i Dytë i Manastirit (1910): përgjigjja ndaj shkronjës arabe
· 10 min
Masakra e Pastasellës: 106 burra të pushkatuar më 31 mars 1999
· 11 min
Masakra e Bellacërkës: 25 mars 1999, vrasjet te ura e hekurudhës
· 11 min
Masakra e Rezallës: të pushkatuarit e 5 prillit u fshehën në Serbi
· 11 min
Masakra e burgut të Dubravës: të burgosurit u pushkatuan pas bombave
· 12 min
Masakra e Qyshkut: 14 maj 1999, burrat e ndarë dhe tri shtëpitë në flakë
· 11 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar