Monografia e Ragip Mehanja për historinë e fisit Kelmend
Regjistrat osmanë 1836–1875 dëshmojnë një komunitet të organizuar shqiptar në Mehanë të Toplicës para dëbimeve të 1877–78 — çfarë rrëzon kjo dëshmi nga pretendimet që mohojnë praninë shqiptare në rajon?
PRISHTINË — Monografia “Mehanët ndër Shekuj (Pasardhës të fisit Kelmend)” e autorit Ragip Mehanja përfaqet një vepër me vlerë të veçantë historike, dokumentare dhe gjenealogjike, e cila mbulon studimet shqiptare mbi historinë familjare, strukturën fisnore dhe kujtesën kolektive të popullit shqiptar të zhvendosur nga trojet e veta.
Monografia thekson se Mehanët, si pasardhës të famshëm të fisit Kelmend, janë pjesë e një strukture tradicionale shqiptare që ka luajtur rol kyç në rezistencën kombëtare. Mehanja analizon etnogjenezën, organizimin dhe normat bashkëjetese të këtij fise, duke i vendosur ato brenda një konteksti të gjerë etnografik.
Vepra bazohet në burime arkivore osmane, duke përfshirë regjistrin popullsisë të vitit 1836, defterin Temettuat të 1844, regjistrin mysliman të Kazasë së Kurshumlisë së 1846, dhe regjistrin e poseduesve të pronave të 1874, përveç një takte të datë 9 qershor 1875. Këto dokumente vërtetojnë praninë e një komuniteti të organizuar shqiptar në fshatin Mehanë, Toplicë, para dëbimeve.
Analiza zbuluar nga Mehanja tregon se komuniteti në Mehanë ishte i strukturuar në familje patriarkale të zgjeruara, me ekonomi bazuar në bujqësi dhe blegtori, posedim të konsoliduar të tokës dhe organizim hapësinor të ndërlikuar. Këto të dhëna kundërtojnë pretendimet historiografike që mohojnë ekzistencën shqiptare të organizuar në rajonin Topliq.
Monografia trajton gjithashtu procesin e dëbimeve të shqiptarëve nga Toplica gjatë viteve 1877–1878, një episod i dhimbshëm që shënoi rënie të thellë demografike dhe humbje të pronave. Mehanja përshkruan masat e dhunshme të përçarjeve serbo‑osmane dhe pasojat e tyre në diaspora shqiptare.
Mehanët – pasardhësit e Kelmendit – përmes kësaj monografie fitojnë një dëshmi të qartë historike që forcon identitetin kolektiv dhe sfonkon teoritë që përpiqen të fshijnë trashëgiminë shqiptare në Toplicë. Vepra shërben si bazë për studiuesit e historisë dhe gjenalogjisë, si dhe për komunitetin që kërkon të rikthejë rrënjët e tij.
Mehanja, i cili përfaqëson zërin e një brezi akademik aktiv, shpreson që kjo studim do të nxisë diskutime të hapura mbi trashëgiminë e komuniteteve shqiptare në territorin e sotëm të Kosovës dhe Serbisë.
Burim: Fjala, https://fjala.info/monografia-mehanet-nder-shekuj-pasardhes-te-fisit-kelmend-e-autorit-ragip-mehanja/
— Redaksia ZHURMA
