Bunjaku: Ideologjia mbijeton përmes sjelljeve dhe pasivitetit

Në shoqërinë kosovare, pakënaqësia me institucionet, ekonominë dhe mungesën e perspektivës është bërë pothuajse ritual, ndërsa ankesa shpesh zë vendin e veprimit, sipas analizës së publikuar nga Astrit Bunjaku. Ideologjia nuk mbijeton vetëm falë padijes, por edhe përmes sjelljeve që vazhdojnë pavarësisht vetëdijes sonë, duke marrë për bazë idetë provokuese të Slavoj Žižekut se individi i njeh kontradikat e realitetit dhe përsëri merr pjesë në riprodhimin e tyre.

Për ta kuptuar këtë gjendje të krijuar, sipas Bunjakut, duhet parë edhe trashëgimia e mbijetesës ku për shumë familje sigurimi i ushqimit dhe kushteve elementare ishte për dekada më urgjent sesa kultivimi intelektual. Megjithatë, rrethanat që dikur e pengonin edukimin nuk mund të mbeten përherë shpjegimi i mungesës së kuriozitetit, ndërsa komplekset e prejardhjes, varfërisë apo të prindërve e gjyshërve të pashkolluar nuk kapërcehen duke u fshehur pas simboleve të pasurisë.

Duke iu referuar ideve të Pierre Bourdieu, autori shpjegon se si kapitali ekonomik kthehet në prestigj shoqëror kurse kapitali kulturor lihet në hije, ku makina, veshja dhe dukja bëhen dëshmi publike e suksesit. Ndërkohë, Schopenhaueri kujton se dëshira e përmbushur lind dëshira të reja, prandaj konsumi mund ta shtyjë pakënaqësinë por jo domosdoshmërisht ta shuajë atë, sepse individi kërkon jo vetëm të ketë më shumë, por të shihet se ka më shumë në jetën e përditshme.

Analiza sjell në vëmendje se edhe kapitalizmi në Kosovë mbart këtë kontradiktë të thellë, ku përkrah ndërmarrësve që krijojnë vlerë përmes prodhimit, dijes dhe punës, shfaqet figura e ndërmarrësit aksidental i cili e ndërton pozitën më shumë mbi rrethanat, privilegjin apo hapësirat e krijuara nga mungesa e konkurrencës sesa mbi inovacionin e vërtetë. Kur modeli i admiruar është thjesht pasurimi, shoqëria rrezikon ta ngatërrojë suksesin me vetë akumulimin material.

Prioritetet e përditshme, siç vë në pah shkrimi, shfaqen përmes orëve të gjjata në kafehane, preokupimit me dukjen, çiftëzimit si prioritet dhe kërkimit të miratimit sentimental që marrin përparësi ndaj leximit, krijimtarisë dhe përgjegjësisë ndaj komunitetit. As shoqërimi dhe as marrëdhëniet nuk janë problem në vetvete, por bëhen të tilla kur ato bëhen pothuajse i gjithë horizonti i ambicies, ndërsa pakënaqësia shoqërohet me një rehati që nuk kërkon asnjë ndryshim të mëtejshëm.

Nietzsche, përmes konceptit të ressentiment, ndihmon të kuptohet çasti kur ndjenja e pafuqisë kthehet në mllef e justifikim në vend të kapërcimit krijues, ndërsa Kanti emancipimin e lidh me guximin për ta përdorur arsyen në mënyrë të pavarur përmes thirrjes «Sapere aude — guxo të dish». Kriza, sipas autorit, nuk është domosdoshmërisht mungesë ambicieje, por keqorientimi i saj, kurse varfëria më e rëndë e një shoqërie mund të jetë mungesa e dëshirës për të kuptuar.